Kıraat ilmi, İslam dünyasında asırlar boyunca hem sözlü aktarım hem de yazılı kültür aracılığıyla korunmuş çok güçlü bir gelenektir. Bu gelenek içinde bazı eserler, kendisinden çok sonraki yüzyıllarda da belirleyici olmuş; her nesil onları yeniden okuyarak ve çağının imkânlarıyla düzenleyerek daha geniş kitlelere ulaştırmıştır.
 |
| Bin yıl önce yazılan kitabın 2026 çevirisi |
Bugün ed-Dânî’nin yedi kıraat geleneğine dair et-Teysîr kitabının modern bir çeviriyle açık erişim olarak yayınlanması, yaklaşık bin yıllık bir ilim yolculuğunun çağdaş bir durağıdır. Bu yolculukta dört isim, bir metnin farklı çağlarda nasıl yeniden hayat bulduğunu gösteren önemli kilometre taşlarıdır.
ibn Mücâhid: Çerçeveyi Belirleyen İlk Adım
10. yüzyılda Bağdat’ta yaşayan ibn Mücâhid (859-936) “yedi kıraat” kavramının ilim tarihinde belirginleşmesinde merkezi bir rol oynamıştır. Onun Kitâbus-Sebʿa adlı eseri, farklı okuyuşları dağınık rivayetler olarak değil, belirli imamlar etrafında toplanmış sahih bir gelenek olarak ele almış; böylece kıraat ilminin öğretilebilir bir çerçeve kazanmasına katkı sağlamıştır. Bu adım, sonraki yüzyıllarda yapılacak çalışmalar için bir başlangıç noktası olmuştur.
ed-Dânî: Geleneği Öğrenciye Açan Usta
11. yüzyılda Endülüs’te yetişen büyük kıraat âlimi Ebû Amr ed-Dânî (981-1053) bu mirası yalnızca nakletmekle kalmamış, onu daha sistemli ve pedagojik bir biçimde sunmuştur. Öğrencilere yönelik kaleme aldığı metinler, kıraat farklılıklarının usûl ve uygulama boyutlarını anlaşılır hale getirirken, aynı zamanda erken mushaf geleneğiyle kıraat ilmi arasındaki bağı da güçlendirmiştir. Bugün yayınlanan kitap, bu öğretici yaklaşımın en güzel örneklerinden biridir. Zaten eserin özgün adı olan et-Teysîr "kolaylaştırma" ed-Dânî’nin amacını açıkça yansıtır: yedi kıraat geleneğini öğrenciler için daha anlaşılır ve takip edilebilir bir çerçevede sunmak. Bin yıl içinde bu kitap o kadar etkili olmuş ki, bugün onlarca elyazması kopyasına oturduğumuz yerden erişebiliyoruz.
Otto Pretzl: Baskı Dünyasına Geçiş
20. yüzyılın başlarında Otto Pretzl (1893-1941) kıraat literatürünün elyazması mirasını, o zamanın baskı dünyasına taşıyan isimlerden biri olmuştur. 1930’da İstanbul'da yayınlanan neşir çalışması, klasik metinlerin akademik yöntemlerle basılarak araştırmacıların erişimine açılmasında önemli bir adım sayılabilir. Bununla birlikte, bu tür erken dönem şarkiyatçı çalışmaların kendi tarihsel bağlamı ve sınırlılıkları da göz önünde bulundurulmalıdır. Pretzl sürümü, metnin modern araştırmalarda daha görünür hale gelmesine katkı sağlamıştır.
Marijn van Putten: Modern Okuyucu için
Nihayet, 21. yüzılda, kıraat ve erken mushaf çalışmaları alanında öne çıkan isimlerden biri olan Marijn van Putten (1988- ) ed-Dânî’nin et-Teysir kitabını İngilizceye kazandırarak bu klasik mirası çağdaş okuyucuya açmıştır. Açık erişim olarak yayınlanan bu tercüme, hem akademik çevreler hem de kıraat geleneğine ilgi duyan daha geniş bir kitle için değerli bir kaynak sunmaktadır.
Kitabın aslından ve çevirisinden birer satıra bakarak içinde ne olduğunu anlayalım:
(Resimlerin üstüne tıklayınca netleşir)
 |
| Yasin 35. ayetteki kıraat farkı iki dilde böyle anlatılmış https://korunmuskitap.blogspot.com/2026/02/meyveler.html |
Bu dört isim, bir metnin bin yıllık yolculuğunda farklı durakları temsil eder: İbn Mücâhid’in çizdiği çerçeve, ed-Dânî’nin basitleştirmesi, Pretzl’in matbaa sürümü, van Putten’in günümüz okuyucusuna açtığı yeni kapı. Böylece klasik bir eser, çağlar boyunca yeniden okunarak yaşamaya devam ediyor.
Bir Yazarın Mutluluğu
 |
| Araştırmacı ve yazar van Putten'in duyurusu 4/2/2016 |
Bugün o gün! el-Dânî’nin yedi kıraat geleneğine dair eserine yaptığım çeviri yayınlandı.Kitap Açık Erişim, yani herkes ücretsiz olarak buradan okuyabilir:Umarım ilgi çekici ve faydalı olur — ve çeviri hataları fazla utandırıcı değildir!Kutlamak için bir “Bu Kitap Hakkında Bana Her Şeyi Sorabilirsiniz” etkinliği yapalım! Kıraat detayları, çeviri süreci, motivasyonlar vb. konularda her türlü soruyu memnuniyetle cevaplarım.
Iqra Yazılımıyla İlgisi
Kıraat farklarını ilk duyduğumda nasıl hayrete düştüğümü 2024 ortasında yazmıştım:
Aynı yıl içinde, van Putten söz konusu kitabın bir taslağını gönderdi, ondan faydalanarak "önemli" farkları Iqra içine ekledik ve farkların listesini hazırladık:
Aşağıda linki verilen tablo, van Putten'in bu kıymetli çalışmasından süzülmüştür, teşekkür ederiz.
Pretzl Baskısındaki Hatalar
Ne kadar dikkat edilse de, beşerin yaptığı her iş hatalı kalır.
 |
| van Putten 24 hata bulmuş ve yazmalarda teyid etmiş |
