Kurân-ı Kerim'de çalıştığımız benzerlik örneklerini, çoğu zaman farklı surelerde bulduk. Bir de aynı sure içinde tekrarlanan ayetler var ki, en meşhurlarını Rahmân ve Murselât surelerinde okuyoruz:
55:13 Rabbinizin hangi nimetini inkâr edersiniz?
77:15 O gün vay haline (hakikati) yalanlayanların!
Bu tekrarlar, anlamı pekiştiren ve zihinlerde iz bırakan ilahi birer mühür gibidir. Belirli aralıklarla yankılanan bu kalıpları defalarca duymak kulağı rahatsız etmez, aksine, kalbe ferahlık verir.
Konumuz, kelimelerin çoğu tekrar ettiği halde ufak farklar da barındıran ayet kümeleri. En ilginç örneklerini şu iki surede görebiliriz: Şuarâ suresinde her kıssayı adeta bir hüküm cümlesi gibi mühürleyen ortak ayetler ile Saffât suresinde seçkin elçileri taltif eden övgüler.
Şuarâ suresinde, Hz Nûh 'un kıssası şöyle başlıyor:
26:105-109
Nûh kavmi de elçileri yalanladı.
Kardeşleri Nûh dedi: “Takvâlı olmaz mısınız?
Ben size (gönderilmiş) güvenilir bir elçiyim.
Allah’a karşı takvâlı olun ve bana itaat edin.
Buna karşılık sizden hiçbir ücret istemiyorum,
ücretim yalnızca âlemlerin Rabbine aittir.”
Bu beş ayet, farklı kavimler için beşer kere tekrar edilmiş. Söz konusu elçiler tarih sırasında: Nûh, Hûd, Sâlih, Lût, Şuayb. Sadece, kavmin ve elçinin yukarıda renkli gösterilen adı değişiyor:
![]() |
Peygamberler silsilesi: iz qâle lehum |
Aralarında binlerce yıl olan beş peygamberin aynı mesajı ilettiklerini bu ayet gruplarında açıkça görüyoruz. Aynı elçilerin (Nûh, Hûd, Sâlih, Lût, Şuayb) kıssaları Hûd ve A’râf surelerinde aynı sıra ile, farklı tonlarda devam ediyor.
Lakin, benzerlik sadece tekrar değildir, farklara da bakmak lazım. Yukarıda gösterilen beş ayetin dördü aynı kalıpta, beşinci farklı. İlk dördünde peygamberin adını ahûhum "kardeşleri" kelimesi niteliyor, Şuayb hariç. Çünkü bu surede, Hz Şuayb kendi kavmi olan Medyen’i değil, komşu toplum Eyke Ashabını uyarmış. Sadece bu ayette "kardeşleri" ifadesi yok, kelime seçimi böylesine hassas.
Yukarıda sayılanlara ek olarak, bu surede Hz İbrahim'in ve Hz Musa'nın da kıssaları var ve bütün kıssalar şu ifade ile sona eriyor.
Şüphesiz bu (kıssada) bir ayet var.
Onların çoğu (buna) inanmaz.
Rabbin güçlüdür, merhametlidir.
Şimdi de Saffât suresinde adı geçen beş peygambere bakalım: Nûh, İbrâhim, Mûsâ, Hârûn ve İlyâs kıssaları için ayrılan ayet gruplarının hepsi şu övgü dolu sözlerle kapatılıyor:
37:78-81
Sonrakiler arasında ona (iyi bir ün) bıraktık.
(Gelecek nesillerde iyi anılmasını sağladık)
Bütün âlemlerde Nuh’a selam olsun!
İşte, güzel davrananları böyle ödüllendiririz.
Şüphesiz ki o, mümin kullarımızdandı.
![]() |
| Övgünün ilk iki ayetinde farklar: vetereknâ |
Tablonun üç satırında ufak farklar görüyoruz:
* Nuh -- fil-'âlemîn ifadesi sadece bu grupta kullanılmış
* Musa-Harun -- aleyhimâ çünkü iki kişiler
* İlyas -- il-yâsîn başka benzeri olmayan bir kelime
selâmun ‘alâ ilyâsîn -- İlyaslara selam olsun!
Neden benzeri olmayan bir kelime"? Çünkü kelime farklı okunuşa izin veren bir imla ile, iki parça olarak yazılmış:
âli-yâsîn "Yâsin ailesi" anlamında
ilyâsîn "İlyaslar" ya da "İlyas'ın izinden gidenler"
Peki hangisi doğru? İkisi de doğru ve makbul.
Dünyanın büyük çoğunluğu ikinciyi okuyor.
![]() |
| Övgünün son iki ayetinde farklar: ibâdinel-mu |
Bu tablonun da, ikinci ve üçüncü satırında özgün farklar var:
* İbrahim -- vurgu kelimesi innâ burada yok
* Musa-Harun -- innehumâ çünkü iki kişiler
Eski mushaflarda nasıl görünür?
Az önce konu olan ilyâsîn kelimesine eski mushaflarda bakarsak, bu "tuhaf" ayrıntıyı görür müyüz? Cevap evet, buyrun elktb.net sitesinden bakalım. Corpus Coranicum'dan bakarsanız okumak daha zor, cevap yine evet.
![]() |
| Beş mushafta ilyâsîn ve ilyâs kelimeleri böyle yazılmış: 37:130 lâm ayrı, iki kelime -- 37:123 lâm bitişik, tek kelime |
Selâm ayetlerinin okunuşu
![]() |
2. ve 4. satırlarda tecvid kuralı gereği 'alâ kelimesi uzun okunur |
Sözün Özü
- Şuarâ suresinde yedi kıssa, aynı kelimeler ve ilahî sıfatlarla bitiyor.
- Saffat suresinde dört kıssa, aynı selâm ve mükâfat ifadeleriyle bitiyor.
- Her iki surede tekrarlar, kıssaları birbirine bağlayan edebî bir düzen oluşturuyor.

















