Gemini yardımıyla hazırlandi
Kur’an İmlasının Kendine Has Özellikleri
Bir metnin 1400 yıl boyunca hiç değişmeden günümüze ulaşması, sadece kelimelerin dizilişiyle mi ilgilidir? Kur’an-ı Kerim söz konusu olduğunda, bu koruma sadece telaffuzda değil, yazının en küçük "aykırılıklarında" bile kendini gösterir. Modern dilbilimde bir sisteme özgü "kendine has tuhaflıklar" için kullanılan idiyosinkrazi terimi, Kur’an hattını incelediğimizde büyüleyici bir boyuta ulaşır.
En basit anlatımıyla; standart dilbilgisi kurallarının dışına çıkan ama o metne has hale geldiği için artık bir "kural" kabul edilen yazım tercihleridir. İslam alimleri buna Resm-i Osmanî (Hz. Osman döneminde sabitlenen imla) derler. Bu yazı tarzı, günümüz Arapça imlasından yer yer ayrılır ve bu ayrılıklar metnin tarihsel dokunulmazlığının en büyük kanıtıdır.
Alimler, bu hattın sadece bir yazı değil, Kur’an’ın farklı kıraatlerini (okunuş biçimlerini) içinde barındıran mucizevi bir yapı olduğuna inanırlar. Bir kelimede elifin yazılmaması, o kelimenin hem kısa hem uzun okunabilmesine (farklı kıraatlere) imkan tanır.
Kur’an okurken veya incelerken rastlayabileceğiniz, başka hiçbir Arapça metinde göremeyeceğiniz bu karakteristik özelliklerin birkaçına bakalım:
Normalde "salât, zekât, hayât" kelimeleri elif harfiyle yazılır. Ancak ilk mushaflarda bu kelimeler, içinde hiç "v" sesi olmamasına rağmen "vav" harfiyle sabitlenmiştir.
salât ve zekât kelimeleri her mushafta vav ile yazılır Modern Arapçada "ni'met, rahmet, sunnet" kelimeleri yuvarlak, kapalı bir "te" ile biter. Ancak bazı ayetlerde bu kelime, sanki bir fiilmiş gibi açık "te" ile yazılır. Yazıcılar bu "farklılığı" 1400 yıldır düzeltmemiş, olduğu gibi korumuşlar.
ni'met kelimesinin ardışık ayetlerde farklı imlası
Fatiha suresinde iki adet elif farkıBirçok kelimede uzun "â" sesini veren elif harfi yazılmaz. Örneğin "rahmân, 'âlemin, mâliki" kelimeleri elifsiz yazılır ve üzerine küçük bir uzatma işareti konur. Metnin en eski, özgün halinin korunduğunun göstergesidir.
 |
| Nisâ 4:34 ayetinden bir parça -- Metnin aslında elif'ler yok, Diyanet mushafında eklenmiş |
Son yıllarda Marijn van Putten gibi modern dilbilimciler ve şarkiyatçılar, bu yazım özelliklerine (idiyosinkrazilere) büyük önem veriyorlar. Sebebi ise oldukça çarpıcı: "Ortak Hata" Kanıtı.
Eğer dünyanın farklı yerlerindeki (Medine, Mekke, Şam, Kufe, Basra) erken dönem el yazmalarında, mantıken "sıra dışı" görünen aynı yazım özelliği birebir aynı yerlerde tekrar ediyorsa, bu metinlerin tamamının tek bir ana kaynaktan kopyalandığı bilimsel olarak kanıtlanmış olur. Van Putten'in "The Grace of God" gibi çalışmaları, bu idiyosinkratik özelliklerin tesadüf olmadığını, aksine Kur’an’ın 7. yüzyılda "dondurulmuş" bir fotoğrafı olduğunu gösterir.
İslam alimleri bu özellikleri "tevkîfî" yani ilahi bir işaretle belirlenmiş kabul ederek korumuşlardır. Modern araştırmacılar ise bu durumu metin kritiği açısından bir "genetik kod" olarak görür.
Sonuç değişmez: Kur’an imlasındaki bu kendine has duruş, yazıcıların metni "iyileştirmeye" veya kendi dönemlerine uydurmaya çalışmadıklarını; aksine gördükleri her bir noktayı kutsal bir emanet gibi kağıda döktüklerini kanıtlar. İdiyosinkraziler, metnin 1400 yıllık titiz yolculuğunun sessiz şahitleridir.
Bu konuyu yazmaya başlarken, "Kur’an ve idiyosinkrazi" kavramının şarkiyatçıların icadı olduğunu, İslam alimlerinin bu konuya önem vermediğini sanıyordum. Gemini bu düşüncemin yanlışlığını, konuyla ilgili çok sayıda eser bulunduğunu gösterdi. Bizim taraftaki adı başka imiş...
Aslında durum tam olarak öyle değil; İslam alimleri bu konuya devasa bir mesai harcamışlar ancak bu durumu "idiyosinkrazi" gibi modern/batılı bir terimle değil, doğrudan "Resmü’l-Mushaf" (Mushaf’ın Yazım Tarzı) ilmi başlığı altında incelemişlerdir.
Alimler bu yazım farklılıklarına "önemsiz birer hata" olarak bakmamış, aksine bunları tevkîfî (ilahi bir işaretle belirlenmiş) kabul etmişlerdir. Bu alana dair binlerce sayfalık "El-Mukni" (Dânî) veya "Bedîu'l-Cemâl" (İbnü’l-Cezîrî) gibi eserler yazılmıştır.
Doğru terim tevkîfî (توقيفي) şeklindedir. Arapça "vukūf" (durmak, durdurulmak) kökünden gelir. Bu iki kelime ses olarak birbirine çok benzese de İslam ilimlerinde tamamen farklı anlamlar taşır.
Van Putten'in "tek kaynak" (archetype) teorisiyle İslam alimlerinin "tevkîfî" sıfatı, farklı terminolojilerle aynı sonuca varıyor: "Bu metin bir noktada sabitlendi ve hiç kimse ona dokunmaya cesaret edemedi."
 |
| Hamid Aytaç Hattı ile yazılan Diyanet Onaylı Mushaf Duyurusu |
