KORUNMUŞ KİTAP

Kayda Düşenler

2006-12-31T12:42:00.000+02:00

(2006 yılında yayınlanmış konular, tarih sırası ile)

Cuma İncileri 2005

İndiriliş ve Yükseliş
Vahiy bir indiriliş sürecidir. Allah'ın kelimeleri önemli ve güçlü bir meleğe yüklenerek insana doğru, dünyaya ... Ağustos 2006

"Evvel sen de yücelerden uçardın
Şimdi enginlere indin mi, gönül
Derya, deniz, dağ, taş demez ..." Ağustos 2006

Toprağı nasıl görürüm?
O'nun ayetlerindendir
Sen toprağı boynu bükük görürsün ... Mayıs 2006

Ekinler ve ekinciler
Fetih suresinin son ayeti, o kadar yoğun anlamlar içeriyor ki, her cümlesi ayrı bir konu. Bu kez dikkatlerimize, o ... Nisan 2006

Susayan onu su zanneder!
Kitab'ımızdan öğreniyoruz ki, rûz-ı mahşer olup da, tüm insanlar hesaba çekildiğinde enteresan sahneler canlanacak. ... Nisan 2006

Karanlık ve Şimşekler
Bakara suresindeki misallerden biri, müminlere rastlayınca "Biz de iman ettik" deyip, onlardan ayrılınca, "Biz ille de o... Nisan 2006

Taşlar ve Kalpler
"Sonra, bunun ardından kalpleriniz yine katılaştı;
taş gibi, ... Nisan 2006

İpliğini Bozup Çözen
Nahl suresinde enteresan bir temsil geçer.
Benzeyen, gücü çoğaldığı için haksız yere ... Mart 2006

Rahman'ın kullarından olmak
Bugün sabah namazında Furkan Suresinin sonu okundu.
Ne kadar etkili ayetler, ne kadar düşündürücü ... Mart 2006

"Beni örtün, beni örtün!"
Müddessir ve Müzzemmil sureleri çok benzer iki hitapla başlıyor: "Ey örtüsüne bürünen!" ve "Ey örtünen!"... Şubat 2006

Nasıl hüküm veriyorsunuz?
Tefsirlerde nakledildiğine göre zengin, refah içinde yaşayan müşrikler, müminlere karşı şöyle bir akıl ... Ocak 2006

Nun, Kalem ve Satırlar
Kalem suresi ilk inen surelerden. Hatta bir rivayete göre 'Alâk suresinden sonra ikinci. Enteresan olan nokta ise, ilk suredeki "Oku" emrinin ardından bu surede dikkatimizin kaleme çekilmesi... Rabbimiz şöyle ... Ocak 2006

"Sizi cehenneme sokan nedir?"
Muddessir suresinin ikinci kısmı üç kasemle başlıyor. Dikkatimizi aya, geceye ve gündüze çeviriyor ve bizi bu üç ... Aralık 2005

Ey örtüsüne bürünen!
İlk inen ayetlerden sonra bir rivayete göre altı ay kadar vahiy kesiliyor. Bu dönem uzun ve üzücü geçiyor ... Aralık 2005

Yaratan Rabbinin adıyla oku
Hepimiz biliriz, ilk inen ayetler 'Alâk suresinin ilk beş ayeti, ve ilk emir de "iqra!", yani "oku!". Ama ondan önce ilk vahyin indirilişinin bir adım evveline gözümüzü çevirsek... Allah Rasulu'nün hayatında belli dönemler ... Kasım 2005

İndiriliş ve Yükseliş

2006-08-20T10:50:00.000+03:00

Vahiy bir indiriliş sürecidir. Allah'ın kelimeleri önemli ve güçlü bir meleğe yüklenerek insana doğru, dünyaya indirilmiş. Necm suresinin ilk 12 ayetinde vahiy süreci anlatılıyor.

1. ven-necmi izâ hevâ
Batan yıldıza and olsun ki,
2. mâ dalle sâhibukum vemâ gavâ
arkadaşınız sapmamış ve azmamıştır.
3. vemâ yentiqu 'anil-hevâ
O, keyfinden konuşmaz,
4. in huve illâ vahyun yûhâ
ancak indirilen bir vahiydir.

Bu surenin çarpıcı melodisi, ayetlerin sonundaki kısacık
kelimelerden kaynaklanıyor:
hevâ: (f) battı, kaydı, düştü
gavâ: azdı
hevâ: (i) istek (Hevâ Nedir?)
yûhâ: vahyedildi

5. 'allemehû şedîdul-quvâ
Ona, çetin kuvvetlere sahip olan öğretti,
6. zû mirretin festevâ
akıllı ve güçlüdür; birden doğruldu,
7. vehuve bil-ufuqil-a'lâ
en yüksek ufukta iken.

quvâ: kuvvetler
festevâ: doğruldu
a'lâ: en yüksek
Burada söz konusu olan güçlü öğretmen, elbette Cebrail.
Öğretilen ne? Elbette Kuran, vahiy yolu ile öğretildi.

8. summe denâ fetedellâ
Sonra yaklaştı ve sarktı,
9. fekâne qâbe qavseyni ev ednâ
iki yay aralığı kadar belki daha yakın oldu.
10. feevhâ ilâ 'abdihî mâ evhâ
(Allah) kuluna vahyedeceğini etti.

denâ: yaklaştı, alçaldı
tedellâ: sarktı
ednâ: daha yakın
evhâ: vahyetti
Muhteşem bir meleğin seçilmiş bir insana yaklaşması.
Cebrail hakiki suretinde göründüğü için, dehşet verici.
"Beni örtün, beni örtün!" dedirtiyor.

11. mâ kezebel-fuâdu mâ reâ
Gözün gördüğünü gönlü yalanlamadı.
12. efetumârûnehû 'alâ mâ yerâ
Gördüğü şey hakkında tartışır mısınız?

reâ: gördü
yerâ: görür

Surenin bundan sonraki 6 ayetinde de mi'râc anlatılıyor, ama anlamak ne mümkün, ancak hissedilir. Çünkü mi'râc, özel bir kulun Rabbine yükselişidir.

mi'râc: yükselecek yer, Allah'ın elçisinin muhteşem yükselişi
(zaman ve mekan olarak bu dünyanın dışında)

13. veleqad reâhu nezleten uhrâ
Onu (Cebrail'i) bir inişinde daha gördü.
14. 'inde sidretil-muntehâ
Sidretul-munteha'da
15. 'indehâ cennetul-me-vâ
Orada Meva cenneti var.

uhrâ: başka
sidretul-muntehâ: sınır ağacı
me-vâ: bahçenin özel ismi

16. iz yagşes-sidrete mâ yagşâ
Sidre'yi bürüyen bürüyordu.
17. mâ zâgal-basaru vemâ tagâ
Gözü ne oradan kaydı, ne de onu aştı.
18. leqad reâ min âyâti rabbihil-kubrâ
Rabbinin büyük ayetlerini kesinlikle gördü

yagşâ: bürüdü, sardı
tagâ: haddi aştı
kubrâ: büyük

Bu ayetler neydi? Bizim iman esasları olarak görmeden
inandığımız varlıklar: Melekler, Elçiler, Cennet, Cehennem...
Allah'ın elçisi (salat ve selam onun), Cebrail'i hakiki suretinde
iki kere görmüş: Biri ilk vahiy gelişinde, diğeri Mirac gecesinde.

mâ kelimesinin iki anlamı
Bu 18 ayet içinde, mâ kelimesi tam 10 defa kullanılmış, iki ayrı anlamı var. Birinci anlamı, fiili olumsuz yapmak:
mâ dalle: sapmadı
mâ gavâ: azmadı
mâ yentiqu: konuşmaz
mâ kezebe: yalanlamadı
mâ zâga: kaymadı
mâ tagâ: aşmadı

Diğer anlamı da, fiilden isim yapmak:
mâ evhâ: vahyettiği
mâ reâ: görmüş olduğu
mâ yerâ: görmekte olduğu
mâ yagşâ: bürüyen

isrâ: gece yolculuğu, hicretten kısa bir zaman önce, Allah'ın
elçisinin Mekke-Kudüs arasında birkaç saatlik yolculuğu
(zaman ve mekan olarak bu dünyada)

İsra suresinin ilk ayeti de bu mucizeyi anlatıyor:
17:1 subhânellezî esrâ bi'abdihî leylen
Kulunu bir gece ... götürenin şanı yücedir
...
linuriyehû min âyâtinâ
ona ayetlerimizi göstermek için

Götüren kim? Allah, çünkü tesbih sözü ancak O'na layık.
Giden kim? O'nun özel bir kulu. Kul olarak çağırılmış.
Neden? "Ayetlerimizi göstermek için"

Oradan getirdiği namaz hediyesi ile aynı yükseliş imkanını bizlere sunmuş, daha ne isteriz... En güzel yükselişler hepimizin olsun. Mirac gecemiz hakiki bir merdiven basamağı olsun.

"Evvel sen de yücelerden uçardın"

2006-08-07T08:05:00.000+03:00

Evvel sen de yücelerden uçardın
Şimdi enginlere indin mi, gönül
Derya, deniz, dağ, taş demez geçerdin
Karada menzilin aldın mı, gönül

Yaşamak umut etmekle birebir alâkalı bir şey. İçimize kodlanmış fıtrî bir bilgi gibi olmalı ki bu, bebek elleri sıkı sıkı kavrıyor oyuncakları, ya da ağzına götürüyor bulduğu tatlı tatsız ne varsa, herşeyi...

Çoğu kez her kavrayış, çabucak bir bırakışla son buluyor. Belki dikkatleri çekecek bambaşka bir şey buluyor, bırakıyor. Belki bir türlü erişemiyor, ulaşamıyor, kavuşamıyor, bırakıyor. Belki tüketiyor da bırakıyor. Çünkü,

innel-insâne huliqa helû'â
70:19 Şüphesiz insan, çok hırslı ve sabırsız yaratılmıştır
izâ messehuş-şerru cezû'â
70:20 ona şer dokunduğunda sızlanıcıdır
veizâ messehul-hayru menû'â
70:21 hayır dokunduğu zaman da cimridir

İşte ilk başlarda pek bir yücelerde geziniyor gönül. Amma ve lâkin imtihan dünyası burası... Ulaşamamak, ulaşmaktan daha olası... Erişememek, erişmekten daha terbiye edici...

Yiğitliğin elden gitti yel gibi
Damağımda tadı kaldı bal gibi
Hoyrat eli değmiş goncagül gibi
Bozulmuş bağlara döndün mü, gönül

Sanmamalı ki, "yiğitliğin gidişi" bir tek yaşlılık ile... Nerde... Evet, yaşlılık da yiğitliğin bir çeşit gidişi ama bu öyle birşey ki, ondan evvel de defalarca gidiyor. Gönül yücelerden uçtukça, gitmeye de mahkum. Çünkü dünyada yıkılmayacak tek yer dümdüz olmuş virâneler. Niye yıkılıyor herşey, neler oluyor, dersek... Herbirinin görünen sebebi o nâzenin goncagüllerin yapraklarını dağıtan hoyrat eller. Ama herbirinin ardından yine biliyoruz ki, "cümle işler Hâlik'indir, kul eliyle işlenir". Hoyrat eller kendi imtihan sonuçlarına yansınlar, bu onlara yeter:

yevme lâ yugnî mevlen 'an mevlen şey-en
44:41 o gün bir dostun bir dosta hiç faydası olmaz
velâ hum yunsarûn
ve onlar yardım olunmazlar

Şu denî dünyada gönül yeterince şanslıysa, menzilini o yana döndürüyor. Bilmediği cenneti istiyor. Hayal bile edemiyor ama olsun. Seziyor.

Hasta oldun yatağını istersin
Kadir Mevlâm sağlığını göstersin
Cennet-i âlâdan bir köşk dilersin
Boynunun farzını kıldın mı, gönül

Dünya nasıl?

leqad halaqnel-insâne fî kebed
90:4 İnsanı gerçekten bir meşakkat içinde yarattık.

Ve dahi gönle ne sürûr veriyor?

feveqâhumullâhu şerra zâlikel-yevmi
76:11 Allah da, o günün şerrinden onları korur
veleqqâhum nadraten vesurûrâ
ve bir parlaklık ve sevince kavuşturur.

Karacaoğlan der ki, söyle sözünü
Hakka teslim eyle kendi özünü
El içinde karalama yüzünü
Yolun doğrusunu buldun mu, gönül

Daha söylenecek söz kalmıyor:

fesebbih bihamdi rabbike vestagfirhu
110:3 Artık Rabbine hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile!

Vesselam.

Toprağı nasıl görürüm?

2006-05-03T04:43:00.000+03:00

41:39 vemin âyâtihî
O'nun ayetlerindendir
enneke terel-arda hâşi'aten
Sen toprağı boynu bükük görürsün
feizâ enzelnâ 'aleyhel-mâe
onun üzerine su indirdiğimiz zaman
(i)htezzet verebet
titrer ve büyür.
Şüphesiz ona can veren, elbette ölülere de hayat verir.
Gerçekten O, her şeye kadirdir.

Birkaç yönlü anlamlar sezinliyor insan, bu kerîm âyetten... Öncelikle Cenab-ı Hak'kın ölüleri nasıl dirilteceği insanın aklına yakınlaşsın diye, "kupkuru topraktan su ile yeşeren hayat" misâli veriliyor. Görebilen gözlere nice ibret taşıyor, bu teşbih.

İkincisi, toprak için kullanılan "boynu bükük" sıfatı enteresan. Demek, boynu bükülen sadece insanoğlu değilmiş. Toprağın boynunun bükülmesi neden peki? Susuzluktan. Su inmezse üstüne, elinden ne gelsin? Bir başına ne yapsın? Su inecek ki, ondan elvan elvan çiçekler yetişsin, taptaze sürgünler uzansın, bereketli ekinler yeşersin. Su inecek ki, yeryüzü coşsun. Herşey O'nun takdirinde. Buradan alacağımız bir ders de belki şu: Hiçbir şey olamıyorsak, bari toprak gibi olalım da, O'nun rahmetini tevazu ile, umut ile her daim bekleyelim.

Ayrıca, sadece "boynu bükük" sıfatı değil, "titreyip büyümek" fiili ile de toprağın insana benzetildiğine dikkat edelim.

"Toprak" denyince Aşık Veysel'i unutmadan geçmemeli:

Dost dost diye nicesine sarıldım
Benim sadık yârim kara topraktır.
Beyhude dolandım boşa yoruldum
Benim sadık yârim kara topraktır.

Ekinler ve ekinciler

2006-04-27T04:21:00.000+03:00

Fetih suresinin son ayeti, o kadar yoğun anlamlar içeriyor ki, her cümlesi ayrı bir konu. Bu kez dikkatlerimize, o ayetin bir parçası olan bir benzetmeyi getirmek istiyorum. Müminlerin İncil'de geçen tasvirleri:

48:29 kezer'in
ekine benzer
ahrace şat-ehû
filizlerini çıkarmış
feâzerahû
sonra kuvvetlendirmiştir
festaglezâ
sonra kalınlaşmış
festevâ âlâ sûqihî
sonra gövdesi üzerine dikilmiş
yu'cibuz-zurrâ'a
ekincilerin hoşuna gider
liyegîza bihimul-kuffâr
kâfirleri öfkelendirir

Biz şehir çocukları ekinleri herhalde en çok güneşli güzel günlerde görmüşüzdür. Altın sarısı başaklar sıcacık selam verirler fotoğraf karelerinden ya da otobüs pencerelerinden, hatta yeterince şanslıysak tarlalardan. Dolu dolu, bereketli tarlalar yüzümüze gülümser. Hem kültürümüz ekinden epey şey öğretir bize, değil mi ki, "Boş başak dik durur".

Elbette, hayat o ekinler için hep bu kadar parlak değildir. Hikâyeleri toprağa düşmekle başlar. Üstlerinden yağmurlar geçer, karlar kalkar. Rüzgâr her zaman öyle usulca esmez. Ama bunlar hep ekinleri güçlendiren, olduran şeylerdir. Gereklidirler. İçi en son tanelerle dolunca da, artık ekincisini hayretli sevinçlere sevkeder.

Pirimiz Yunus bir başka yönünü demiş, ne güzel söylemiş:
Miskin âdem oğlanını benzetmişler ekinciye
Kimi biter kimi yiter yere tohum saçmış gibi

Ekinci bin tohum atsa, bunların sadece on tanesi başak verse zarar mı? Herbiri yedi yüz tane verse, yedi kat kâr etmiş olur.
Çürüyen, gelişmeyen dokuz yüz doksana acıyalım mı?
Dünyanın kuralı böyle işte, azı biter, çoğu yiter.

Biz başak verme gayretinde olmalıyız.

Susayan onu su zanneder!

2006-04-19T01:04:00.001+03:00

Kitab'ımızdan öğreniyoruz ki, rûz-ı mahşer olup da, tüm insanlar hesaba çekildiğinde enteresan sahneler canlanacak. Orada artık dünya sahnesinin aktörleri değiliz. O gün hesap zamanı. Ameller o günde getirilip karşımıza çıkarılacak; biz istesek de, istemesek de. İman olmadan işlenen ameller serap gibi olacak. O seraplar ki, "susayan onu su zanneder" ama beyhûde:

vellezîne keferû a'mâluhum keserâbin biqî'atin
24:39. İnkâr edenlerin ameli çöldeki serap gibidir

yahsebuhuz-zam-ânu mâen
susayan onu su zanneder

hattâ izâ câehû
nihayet onun yanına vardığı zaman

lem yecidhu şey-en
hiçbir şey bulamaz

vevecedallâhe 'indehû feveffâhu hisâbehû
ve yanında Allah'ı bulur, O da hesabını görüverir

vallâhu serî'ul-hisâb
Allah çok çabuk hesap görendir

Karanlık ve Şimşekler

2006-04-12T23:25:00.000+03:00

Bakara suresindeki misallerden biri, müminlere rastlayınca "Biz de iman ettik" deyip, onlardan ayrılınca, "Biz ille de o sefîh kimselerin inandığı gibi mi iman edelim?" deyip, alay eden kimselere dair. Bu kimseler içiyle dışı farklı olan, sözünde samimi olmayan, hidayete karşılık dalaleti tercih etmiş kimseler.

Onlara dair ilk benzetme şöyle:

2:17-18. Onların durumu,
bir ateş tutuşturmak isteyen kimse gibidir ki,
o çevresindekileri aydınlatınca (faydalanmadılar),
Allah da onların ışığını giderip, kendilerini karanlıklar içinde,
görmez olarak bıraktı.

2:18. (Onlar) sağır, dilsiz ve kördürler.
Artık onlar dönemezler.

Karanlıklar içinde başını uzatacak gibi olan ama gücü olmayıp, sönüveren cılız bir ateş yakmaya çalışanın hâli gibi. Bir ışık var, çünkü söylemlerinde bazen doğrudan yana gibi duruyorlar. Ama hâlleri hemen karanlığa çevriliveriyor, çünkü kalpleri iman ışığıyla aydınlanmış değil.

Hemen peşinden ikinci temsil geliyor. Etkili ve ürkütücü bir dış tasvirle başlayıp, çarpıcı bir benzetmeyle son bulan iki ayet:

19-20. Yahut, yoğun karanlıklar, gök gürlemesi ve şimşek(ler) içinde
gökten boşalan şiddetli bir yağmur(a tutulmuş kimsenin hali) gibidir.
Onlar, yıldırımlardan ölmek korkusuyla
parmaklarını kulaklarına tıkarlar.
Oysa Allah, kafirleri çepeçevre kuşatmıştır.

O şimşek, neredeyse gözlerini kapıp alıverecek.
Onlara aydınlık verince ışığında yürürler,
karanlık tekrar basınca da dikilip kalırlar.
Allah dileseydi elbette onların işitmelerini ve görmelerini de giderirdi.
Şüphesiz Allah, her şeye gücü yetendir.

Bu kez ateş yakmaya çalışan bir insan yok. Gecenin zifiri karanlığında şimşeğin ışığında yolunu arayan bir insan var. Bir yandan yıldırımdan alabildiğine korkuyor. Şaşkın ve âciz. İşin ilginci ara ara o ışığı görebiliyor. Elbette, Allah dileseydi, onu da göremezdi. Ama o görmesinin yolunu bulmasına hiç faydası yok. Şimşek geçtiği anda her yer karanlık.

Allah ışığımızı daim kılsın.

Taşlar ve Kalpler

2006-04-05T21:30:00.000+03:00

"Sonra, bunun ardından kalpleriniz yine katılaştı;
taş gibi,
belki de ondan daha katı.

Çünkü taşlardan öylesi var ki,
içinden nehirler fışkırır;
öylesi de vardır ki,
çatlar da ondan su çıkar;
yine öylesi vardır ki,
Allah korkusundan yuvarlanırlar.

Allah yaptıklarınızdan habersiz değildir."
(2:74)

Kalp ne ilginç bir şey. O iyi oldu mu, bütün ameller, hâller, varışlar iyi, o kötü oldu mu da, herşey kötü... Kalpler kötüleştikçe taşlaşıyor. Duyarsızlaşıyor. Hatta taştan daha katı oluyor. Hiç değilse, öyle taşlar vardır ki, içlerinden nehirler çıkar.

İnsanın kalbinin safiyetini korumaya sürekli özen göstermesi önemli bir şey. Çünkü bu safiyeti koruyamazsa, bugünün güvenen, temiz kalpli insanı, yarının şüpheci ve hesapçı insanına dönüşebilir. Bugünün mazlumu, yarının zâlimi olabilir. Neden olmasın? Mümin akıllılığını, ferasetini bu noktada ele almalı sanırım. İyi niyetlerinin tüketilmesine müsaade etmemeli. En önce kalbini korumalı.

Rabbim kalblerimizi katılaşmaktan korusun, rikkat versin.

İpliğini Bozup Çözen

2006-03-29T23:15:00.000+03:00

Nahl suresinde enteresan bir temsil geçer. Benzeyen, gücü çoğaldığı için haksız yere sözünden dönen insanlardır. Benzetilense ipliğini sağlamca eğirip büktükten sonra, bozup çözen kadın...

"Siz onlar gibi olmayın", buyrulur:

16:92. Siz bir topluluğun, diğer bir topluluktan (sayı ve malca) daha çok olmasından dolayı (haksızlık yapmak için) yeminlerinizi, aranızda bir hile vasıtası edinerek, ipliğini sağlamca eğirip büktükten sonra, bozup çözen (ahmak kadın) gibi olmayın.

Söz bizim yolumuzda çok mühim bir araç. Söz vermek oyuncak edilecek bir iş değil. Güven duygusu her yerde ve her zaman esas. Ancak bugün olduğu gibi, o günde de güç kazandıkları zaman sözlerinin ardında durmaktan vazgeçenler, sözü gücün emrine verip, menfaatlerin peşinde koşanlar olmuş ve olacak.

İşte o kimselerin hâli her yönden enteresan birine benzetiliyor: İpliğini iyice eğirip katladıktan sonra geri çözen kadına. Burada birkaç yönlü bir teşbih var. Bir yanda istikametsizlik ve hamakat, öte yanda güçlü olanın hileye tenezzül etmesinden kaynaklanan acziyet.

Halbuki;

16:92. (...) Allah, bununla sizi imtihan etmektedir.
Hakkında ayrılığa düştüğünüz şeyleri (Allah) kıyamet gününde elbette size açıklayacaktır.

Kıyamet günü gerçekten çok ilginç bir gün olacak. Herşey açığa çıkacak.

Rahman'ın kullarından olmak

2006-03-02T11:59:00.000+02:00

Bugün sabah namazında Furkan Suresinin sonu okundu.
Ne kadar etkili ayetler, ne kadar düşündürücü cümleler.

"Rahman'a secde edin" dendiğinde "Rahman da ne" demişler.
"Senin emrettiğine mi secde edeceğiz?"
Kibire ve nefrete bakın, "kim" bile demiyor, "Rahman ne" diyor.
İnananlar ise bunu duyunca hemen secdeye kapanıyor.

Sonra Rahman'ın yaratma özelliği anlatılıyor:
tebârekellezî ca'ale fis-semâi burûcen
25:61 ne yücedir O, gökte burçlar yapmış,
veca'ale fîhâ sirâcen veqameren munîrâ
bir lamba (güneş) ile nur saçan ay yapmış

vehuvellezî ca'alel-leyle ven-nehâre hilfeten
62. gece ile gündüzü birbiri ardınca getirmiş,
limen erâde ey-yezzekere ev erâde şukûrâ
öğüt almak veya şükretmek dileyenler için

Rahman'ın kullarına sıra geliyor, onların özellikleri sıralanıyor.
Önce terhib kısmı var, Cehennem ile korkutup Rahman'a hoş
gelmeyen ameller sayılıyor. Kat kat azaptan bahsediliyor.

Ancak tevbe kapısı hep açık:
illâ men tâbe veâmene ve'amile 'amelen sâlihan
70. tevbe eden, inanıp yararlı iş işleyenler hariç
feulâike yubeddilullâhu seyyiâtihim hasenât
Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir.
Sadece affedip silmekle kalmıyor, bir de kötülükleri iyiliğe çeviriyor.

Sonra da tergib, Cennet ile müjdeleme.
76. Orada temellidirler. Orası ne güzel bir yer ve ne güzel durak

Nihayet surenin son ayeti: "Duanız olmasa Rabbim sizi ne yapsın." Bu da imtihan sırrı olmalı, kul darda kalacak ki halis dua edebilsin.

"Beni örtün, beni örtün!"

2006-02-12T05:10:00.000+02:00

Muzzemmil ve Muddessir sureleri çok benzer iki hitapla başlıyor: "Ey örtünen!" ve "Ey örtüsüne bürünen!". Müfessirler bu türlü hitabların Araplar indinde âdet ve lâtife kabilinden olduğuna, Rasûlullah (salât ve selam ona) henüz vahiy ve risaletle ünsiyet etmediğinden, vahye alışmasına vesile olduğuna işaret ediyorlar.

Rasûlullah vahiy meleğini görmenin şiddetinden eve geliyor ve "Beni örtün, beni örtün!", diyordu. Orada hissettiği duygular bir insan olarak yaşadığı ilk vahiy tecrübesinin dehşetinden kaynaklanıyordu muhtemelen. Korkusu insanlığının kemâline bir hâlel getirmiyordu ama elbette o bir insandı.

Daha önce Muzzemmil suresinin gece namazına işaret eden ilk ayetlerini uzun uzun çalışmıştık. Gece namazı önemliydi, öğrenmiştik:

inne nâşietel-leyli hiye eşeddu vat-en veaqvemu qîlâ
73:6 gece kalkışı daha tesirli ve okuması daha elverişlidir

Burada kullanılan "nâşie" kelimesi gençlik, tazelik anlamına geliyor. İnsan biraz uyuyup dinlendikten sonra tazelenmiş olarak kalkıyor ve Rabbine dinç ve genç bir yönelişle yöneliyor. Gündüze ait uzun meşguliyetlerden sıyrılmış oluyor.

İşte daha bu surenin ilk ayetleriyle, gece namazı risaletin ilk haftalarında farz olmuştu. Namazın beş vakte yayılması ile gece namazı Rasûlullah (salât ve selam ona) için farz olmaya devam ederken, bizler için arada bir de olsa, çok tavsiye edilen bir fırsat olarak kalıyor.

Surenin ilk kısmında vurgulanan önemli diğer noktalar ise, gece namazında Kur'an'ın tane tane okunması ve Rabbimizin isminin zikredilmesi tavsiyeleridir. Kur'an'ı hızlı okuma dikkati lafza toplar, tane tane okumada ise mânâ öne çıkar. Rabbimizin isminin zikredilmesi ise, belki bilinçten çok bilinçaltının eğitimidir.

Ayetler devam eder: Allah doğunun da batının da Rabbidir; tanrı ancak O'dur; ancak O'na dayanılır, tevekkül edilir.

Şu dünya içinde zevk ve nimet sahibi olup da O'nun sözünü yalanlayanların akıbetleri ise pek acıdır. Müzzemmil suresinde derece derece onları yakalayacak azaptan söz edilir. Tıpkı, peygamberine isyan eden Firavun'un sonu gibi. Firavun ve ona tabi olanların bu dünyada yakalandıkları büyük azap nedir? Toptan ölmüş olmaları mı, yoksa tevbe edemeden bu imtihan dünyasından ayrılmış olmaları mı? Sonuçta, ölümse, herkes ölecek. Elbette, esas hüsran zalim olarak ölmekte...

Kıyamet günü hatırlatmasıyla surenin ilk bölümü biter. O öyle bir gündür ki, şiddetinden çocukları ihtiyarlatır. Allah'ın vaadi yerine gelir.

inne hâzihî tezkira
73:19 İşte bu bir hatırlatmadır
femen şâe-ttehaze ilâ rabbihî sebîlâ
Dileyen Rabbine giden bir yol tutar

Nasıl hüküm veriyorsunuz?

2006-01-29T18:44:00.000+02:00

Kalem suresinin ikinci bölümü sorularla başlıyor.

Tefsirlerde nakledildiğine göre zenginlik ve refah içinde yaşayan müşrikler, müminlere karşı şöyle akıl yürütüyorlar: "Madem biz bu dünyada sizden daha iyi durumdayız, demek -varsa bir öteki dünya- orda da öyle olacağız(!)"

Allah Teâlâ ise onlara soruyor:

68:36 Size ne oluyor? (Bilginiz olmayan ahiret hakkında) nasıl hüküm ver(ebil)iyorsunuz?
37-38. Yoksa içinde, beğendiğiniz şeyler sizindir (diye yazan), size mahsûs bir kitap var da ondan mı okuyorsunuz?
39. Yahut hükmettiğiniz şeyler sizindir diye üzerimizde sizin lehinize (verilmiş) kıyamete kadar sürecek yeminler mi var?

Yerinde ve doğru sorular sormak önemli bir şey. Hatta belki cevaplardan evvel soru sahibi olmalı insan. Sorular zihni harekete geçiriyor. Sorular insanı uyandırıyor. Sorular arayışı başlatıyor.

O soruların muhatabı inkarcılar bu dünyada sağ-salim iken bir türlü secde etmeye yanaşmıyorlar. Hakikat perdesinin açıldığı o günde de zelîl ve etekleri tutuşmuş bir halde olacaklar da, artık orada güçleri secde etmeye hiç yetmeyecek.

Ardından o inkârcılara karşı Rasulullah'a (salât ve selam ona) tavsiye geliyor: Sabır. Çünkü o "balık sahibi" gibi hiçbir zaman ümitsizliğe düşmeden vazifesini yapmalı ve yaptı da. Gerçi o salih peygamber Yunus'a (selam ona) da Rabbimizin nimetleri yetişiyor, önce tevbe ediyor, sonra tevbesi kabul ediliyor.

Rasulullah'ın sabredeceği kişiler ise Kur'an'ı işittikleri vakit nerdeyse gözleriyle onu yere yıkacak kadar kötü gözlerle bakıyorlar. Halbuki, Kur'an,

68:52 vemâ huve illâ zikrun lil-'âlemîn
o âlemler için ancak bir öğüt ve hatırlatmadır, başkası değil

İlk nâzil olan surelerde hep inkârcıların kibir özelliği vurgulandı. İnsanların öğüt almasını önleyen en önemli etken kalplerindeki kibir duygusu olmalı. O öyle bir duygu ki, kişiye kendi benliğinin sözünden başkasını dinletmiyor.

Allah bize doğruyu yanlıştan ayırdetme yeteneği versin, anlayışımızı artırsın, bizi sevdiği, razı olduğu kullar arasına dahil eylesin.

Nun, Kalem ve Satırlar

2006-01-01T10:33:00.001+02:00

Kalem suresi ilk inen surelerden. Hatta bir rivayete göre 'Alâk suresinden sonra ikinci. Enteresan olan nokta ise, ilk suredeki "Oku" emrinin ardından bu surede dikkatimizin kaleme çekilmesi... Rabbimiz şöyle buyuruyor:

68:1 nûn, vel-qalemi vemâ yesturûn
nûn, kaleme ve satırlarına (yazdıklarına)

Kalem nedir? Yazmak nedir?

İlim yazıyla zaptolunur. Söz uçar, yazı kalır. Medeniyetler kalemle kurulur. Tecrübeler, yaşananlar, birikimler gelecek nesillere kalemle aktarılır. Kalemin mâcerası, satırların üzerinde akarken bitmez. O anda daha yeni başlamıştır. Evvelâ yazı, yazanı olgunlaştırır. Söylediği sözün yükünü sırtında hissettirir. Yazmayan, çok konuşur. Yazan az. Derken o yazı gider, okuyanı olgunlaştırır. Ona değen gözlere kıymet verir. Nihayet okuyucu da döner, yazının değerini takdir eder. Üstünden geçen her bir okur kalemi, artık yazıyı olgunlaştırıyordur.

Kalem suresinde benim için ikinci dikkate şayan nokta, Allah Rasûlu'ne (salât ve selam ona) hitâben söylenen şu cümlededir:
68:4 veinneke le'alâ huluqin 'azîm
Gerçekten sen büyük bir ahlâk üzeresin

"Ahlâk" yani huyların bütünü... Beşeri, insan yapan, onu aşağıların en aşağısından, yukarıların en yukarısına çıkarabilen yönü. Evet, illâ ki, insanların madenleri oluyor. Ama bir de onlar üstüne geliştirebilecekleri yetenekleri var. Azimle ve kararlılıkla üstlerine gittikçe parlayan, şeytana ve nefse tabi oldukça paslanan, çözülen nitelikler bunlar... O gül Rasûlun ümmeti olma niyetindeysek, işe önce ahlâkımızı düzelterek başlamamız gerektiği ne kadar açık. Kalpten kibir, hırs, haset, kabalık, bencillik, kırıcılık, bozgunculuk atılmadan insanlık nasıl gelsin de bizi bulsun?

Derken, hakikat üzere hiç olmayacak bir hesapçılığın açığa vuruluşu karşımıza çıkar. O gün de, bugün de hiç terkedilmeyen tipik bir söylem. Hakikate karşı hileli bir baskı uygulama, ezme tekniği: "Sen de biraz fikirlerini yumuşat, biz de yumuşatalım, düşüncemizde bir orta yol bulalım" iddiası! Düşüncelerde "orta yol" öyle her zaman bulunmaz. Hele tevhidin karşısına şirk getirilip konuyorsa... Bala karıştırılan bir damla zehir gibi. Yanlışta duran için, başka bir yanlışa doğru yol almak o kadar ciddi bir sorun değildir. Hem iddialarında samimi olmadıklarının da göstergesi olur bu. Demek uygun pazarlıklar karşısında değerlerinden vazgeçebilirler. Ama hakikatten yanlışa çağırmak olacak iş mi? Hem ortada öyle bir hakikat var ki, balçıkla sıvanacak gibi değil. Ve o hakikatin öyle bir tebliğcisi var ki, onun bir eline ayı, diğerine güneşi verseler yolundan dönmeyecek.

Ve inkârcının dilinden düşmeyen iddia.
Ona ayetler okunduğu zaman:
68:15 ... qâle esâtîrul-evvelîn
... "evvelkilerin masallarıdır" dedi

Kalem suresinin ilk bölümü etkili bir temsille son bulur. Bu bir bahçe sahiplerinin hikâyesidir. Hani onlar nimeti Allah'tan bilmemişlerdir. Ekinleri, erkenden, daha hiçbir yoksul o bahçeye varmadan toplayıp, gidelim derler. Ama onlar daha ulaşmadan, bahçede bir dolaşan dolaşır. Öyle ki, bahçe mahvolmuştur. Hiçbir şey kalmamıştır. Hatta bir an için yollarını şaşırdıklarını zannederler ama içlerinden en insaflı olan kardeş uyanır:
"Keşke tesbih edenlerden olsaydık".

"Tesbih etmek" de dile kolay... Türkçe'ye kelimesi kelimesine çevrilebilecek bir şey de değil. Belki en yakın anlamıyla "Allah'ı çok seviyoruz" diye hissedebilmek...

Cuma İncileri 2005

2005-12-31T23:32:00.000+02:00

(2005 yılında yayınlanmış konular, alfabetik sıra ile)

Açılıştaki Temeller
Âlem-i Kevn-u Fesad
Âlemlere Rahmet
Allah'ın günlerini ummayanlar
Aynı Hizada Durabilmek
Baharın ilk günü
Bayram ederler yâr ile şimdi
Ben batanları sevmem!
Beytullah'ı Ziyaret
Bir beyaz lerze, bir dumanlı uçuş
Bismillah
"Buna güneş değmemiş"
Çifte Standartçıların Vay Hâline!
Çok Özlemiştik Seni, Ey Ramazan!
Doğru Söz
Dua edin ki...
Ekmek ve can
En Güzel Örnek
Enbiyanın Duası
Enbiyanın Feryadı
Esmanın Tecellisi
Ey İnsanlar!
Ey örtüsüne bürünen!
Felâh: Gerçek Başarı
Fırsatı Kaçırmayalım
Gecenin Tazeliği
Gerçek Fail yalnız O
Gerektiği Gibi Sakının
Gönülden Bağlılıkla
Görülen ve Ardındaki
Hac Arafat'ta Başlar
Hac Ayı ve On Gecesi
Haccın Gerekleri
Hadislerde Fatiha
Haftanın En Önemli İşi
Haydi, bir benzerini yapın
Hep Muhtacız
İçler Dış Olsa
Hüda ve Huda
İki Doğu Kadar Uzak Olsaydı!
İmtihan
İnsan Olmak
Karneler Sınavdan Sonra
Kelebeğin Kanatlarında
Kış günleri başladı
Kur'an ve Anlayış
Muhammed, Salat ve Selam Ona
Muzdelife, Mina, Kâbe
Müjdeler Olsun Müminlere
Namaz Vakitlerini Nasıl Bilirsiniz?
Nasıl Vermeli?
Nebiler ve Dersler
Neden Gökkuşağı?
Nefsim, Nefsim
Nimet ve Şükür
Nun, Kalem ve Satırlar
O Allah... ki tanrı ancak O
O Gün Ne Göreceğiz?
O'na Yönelip O'ndan İstemek
O'ndan kuluna, kulundan O'na
Onlar
Rahman'a Yaklaştırılanlar
Rüzgarın Savurduğu
Sabırdan Şükre
Salât: Eşsiz Yöneliş
"Sizi cehenneme sokan nedir?"
Söz var, gözler ağlatır
Süleymaniye'de Bayram Sabahı
Şeksiz Şüphesiz
Şeytanın var olmayan gücü
Takva Mescidi
Tamah Ama Nasıl?
Temizlenmek
Tertemiz Gitmek Varken..
Tombul Kuşlar ve Mimoza
Umutsuzluğa Yer Yok
Vesvesenin İlacı
Ya Râb, Korktuğumuza Uğratma!
Yalancının Söylediği Doğru Söz
Yaratan Rabbinin adıyla oku
Yâsîn'de "mubîn"
Yetmez miydin, Sen Ey Ölüm!
Yolcunun Duası
Yumuşak Söz

"Buna güneş değmemiş"

2005-12-30T11:42:00.000+02:00

Bazan bir ağacın aynı dalında yan yana iki meyve olur.
Biri kızarmış, tatlanmış, olmuş; diğeri yeşil, ekşi, ham.
Aynı tohumdan, aynı daldan olduğuna inanamazsınız.
Açıklaması da çok kolaydır: "Buna güneş değmemiş"
denir. Çünkü meyveyi olgunlaştıran güneştir.

İnsanları olgunlaştıran da vahiy güneşidir, şüphesiz.
O güneşten çok uzak olsak da, ondan bize pırıltılar
aksettiren aynalar var. En başta Rasûlullah SAV,
karanlık gecenin parlak mehtabı gibi nur saçıyor.
Arada başka parlak aynalar var, hepsi de aynı
güneşten aldığı hikmeti bize öğretiyor, anlatıyor.
Hikmetin içimize işlediği nisbette olgunlaşıyoruz.

2:269 yu-til-hikmete men yeşâ
(Allah) Hikmeti dilediğine verir.
vemen yu-tel-hikmete feqad ûtiye hayren kesîrâ
Kime hikmet verilmişse şüphesiz ona çokça hayır verilmiştir.
vemâ yezzekkeru illâ ulul-elbâb
Bundan ancak ulul-elbâb öğüt alır.

Metaforlar, benzetmeler bir yere kadar doğrudur.
Her iki metaforu da kendimize uygulayabiliriz.
Bir yandan kendimizi dalında olgunlaşan meyve
olarak görelim, hikmetlere gönlümüzü açalım.
Diğer taraftan da ayna olalım, başka meyveler
bizden akseden ışıkla olgunlaşsın.

Hikmet ışığından, vahiy güneşinden yararlanırken,
etrafımıza ışık vermeye, yansıtmaya çalışalım.

"Sizi cehenneme sokan nedir?"

2005-12-18T06:02:00.000+02:00

-Muddessir suresi devam ediyor-

Muddessir suresinin ikinci kısmı üç kasemle başlıyor. Dikkatimizi aya, geceye ve gündüze çeviriyor ve bizi bu üç mucize üzerine tefekkür etmeye çağırıyor:

kellâ vel-qamer
74:32 Hayır! And olsun aya!
vel-leyli iz edber
33. Dönüp gittiğinde geceye!
ves-subhi izâ esfer
34. Ve ağardığında sabaha!

Gün geceye dönüp gittiğinde, tekrar ağarmasa hâlimiz nice olurdu? Ya, her sabah ve akşam rengârenk tonlarla boyanan semâya ne demeli? Ya da gecenin karanlığında ortalığı aydınlatıveren mehtâb az mı güzel? Veyahut gecenin üstümüzü simsiyah örtmesi kimbilir bize neyi söyler? En uzun gecelere vardığımız şu günlerde, dalıp gidiyor insan ister istemez: Şeb-i yeldâ'yı kim bilir? Şeb-i arûz nedir?

Rabbimiz, Muddessir suresinin birinci bölümünün sonunda "saqar" ismi verilen cehennemden haber vermişti. Bu bölümde onunla devam ediliyor. Bu cehennem büyük bir şey, açık bir uyarı. Peki kimlere?

innehâ leihdel-kuber
35. Bu en büyük şeylerden biridir
nezîren lil-beşer
36. uyarıdır insanlara
limen şâe minkum en yeteqaddeme ev yeteahhar
37. içinizden öne geçmek veya geriye kalmak isteyen herkese

Cehennem insanlardan ileri geçmek ya da geri kalmak isteyenleri korkutmak için bir uyarıdır. Bu cevap iki türlü anlamaya da açık. Bir anlayışla cehennem, ibadetlerde ileri geçip, mâsiyetlerden geri durmak isteyen insanlara bir uyarıdır. Ya da diğer bir anlayışla, cehennem o kimseyi korkutur ki, o kişi günah işlemek sebebiyle ibadetten geri kalır. Ayrıca "dilemek" sıfatı kul için kullanıldığı için, açıkça insanın cüz-i iradesinin varlığına da işaret görüyoruz.

kullu nefsim-bimâ kesebet rehîne
38. Herkes kazandığına karşılık bir rehindir,
illâ ashâbel-yemîn
39. ashab-ı yemîn hariç

Ashab-ı yemîn, yani karnelerin dağıtıldığı o günde defterlerini sağ taraflarından alacak olan mutlu kullar hariç, herkes kazandığı günahlar nisbetince mahbus durumda. Borcuna bağlı rehin gibi, günahkâr da günahına bağlı kalıyor.

O mutlu kullar cennette ne yapıyorlar:
fî cennâtin yetesâelûn
40. onlar cennette birbirlerine sorarlar
'anil-mucrimîn
41. mücrimlerin durumundan
mâ selekekum fî saqar
42. "Sizi cehenneme sokan nedir?"

Kerim Kitab'ımızda sıkça karşılaştığımız bir üslup bu. Bilgiler karşılıklı konuşmalar sonucu aktarılıyor. Empati yeteneğini geliştiren, çok enteresan, aynı zamanda güçlü ve etkili bir eğitim metodu. Dikkatimiz yükseliyor. Hep beraber soruyoruz: Cehennemlikleri cehenneme sokan nedir?
qâlû lem neku minel-musallîn
43. Derler: "Biz namaz kılanlardan değildik,
velem neku nut'imul-miskîn
44. miskinleri doyuranlardan değildik,
vekunnâ nehûdu me'al-hâidîn
45. ve dalanlarla beraber dalanlardandık,
vekunnâ nukezzibu biyevmid-dîn
46. hesap gününü de yalan sayardık.
hattâ etânel-yakîn
47. Nihayet bize ölüm geldi"

Ayette geçen dalmak kelimesi, "batıla dalmak" şeklinde tefsir edilmiş, "yakîn" ise "ölüm". "Yakîn" kelimesi şeksiz şüphesiz iman anlamına geliyordu. Burada ise ölüm yerine geçmiş. Belki de hayattaki en kesin gerçek olması hasebiyledir.

48-51. Onlara şefaatçilerin şefaati fayda vermedi. Şimdi onlara ne oluyor ki, aslandan kaçan ürkmüş yaban eşekleri gibi, zikirden yüz çeviriyorlar?

Ürkmüş bir merkebin aslandan kaçması doğaldır. Kaçmazsa mahvolacak. Kitap'dan böyle kaçanlara ne demeli? Onlar ne hâle düşüyorlar? Ne istiyorlar? Neden kaçıyorlar?

52. Hayır! Onların herbiri kendilerine açılmış sayfaların gelmesini istiyor

Râzî'nin tefsirinde, Mekkelilerden gelen bu talepten bahsediliyor: "Bize semadan açılmış sahifeler gelsin ki, inanalım." Allah Teâlâ, onların bu isteklerinin doğru olmadığını, bunun sadece inatlarından kaynaklandığını beyan ediyor.

53-55. Hayır! Hayır! Gerçek şu, onlar ahiretten korkmuyorlar
Hayır! Şüphesiz o bir öğüttür
Artık kim dilerse öğüt alır

vemâ yezkurûne illâ en yeşâallâh
56. Allah dilemeyince öğüt almazlar
huve ehlut-taqvâ ve ehlul-magfira
Korumaya ehil olan O'dur, bağışlayacak olan da O'dur.

Ey örtüsüne bürünen!

2005-12-04T13:52:00.000+02:00

İlk inen ayetlerden sonra bir rivayete göre altı ay kadar vahiy kesiliyor. Bu dönem uzun ve üzücü geçiyor ama sonrasında ayetler inmeye devam ediyor.

Bugün ilk nâzil olan surelerden Muddessir suresinin ilk bölümüne baktık. Ayetler ekseriyetle kısa kısa ve çok vurucuydu.

Önce Allah Rasûlüne (salât ve selam ona) seslenerek başlanıyordu:
yâ eyyuhel-muddessir
74:1 Ey örtüsüne bürünen!

Müteakip ayetlerle peşpeşe ilk uyarılar geldi. Bunlar onu göreve çağıran ve bir müslümanın şahsiyetini inşâ edecek olan ilk emirlerdendi:

qum feenzir, verabbeke fekebbir, vesiyâbeke fetahhir
2-4. Kalk ve uyar, Rabbini tekbir et ve elbiseni arındır
ver-rucze fehcur, velâ temnun testeksir
5-6. Azaba götürecek şeyleri terk et; iyiliği, daha çoğunu umarak yapma!

Herbiri tek tek üstünde düşünülecek kıymette emirler... Allah'ı büyüklemek, bir yandan elbiseyi ve dış çevreyi pisliklerden arındırırken, aynı zamanda iç dünyayı da azaba götürücü şeylerden temiz kılmak esastı. Ardından yaptığını çok görerek, başkalarına minnet etmeme öğüdü geldi. Velhâsıl insan, kaz gelecek ümidiyle, tavuk veriyorsa birisine durumu hiç de iyi değildi.

Bu emirler asla kolay şeyler değiller. Zaten nice işkenceler o yolda çekildi, nice sıkıntılara göğüs gerildi. Bunların üstesinden gelirken karşılaşılacak zorluk ve meşakkatlere karşı sığınılacak tek mercii ise ancak ve hep O idi:

velirabbike fasbir
7. Rabbin için sabret.

Hemen bunların peşine ahiret vurgusu geliyordu:

feizâ nuqira fînnâqûr
8. O Sûr'a üfürüldüğü zaman,
fezâlike yevmeizin yevmun-'asîr
9. işte o gün zor bir gündür
'alel-kâfirîne gayru yesîr
10. Kafirlere kolay değildir.

Ardından, "o adam"ın tarifi geliyordu. Nüzûl sebepleriyle uğraşan âlimler ismiyle, cismiyle söylüyorlar bize, o adamın kim olduğunu: Halid bin Velid'in de babası olan Velid bin Mugire imiş. Ama Velid ya da başkası, ne farkeder? Bir sürü Velid'ler gelip, geçmiyor mu? Bakalım onların tipik halleri ve akıbetleri nasılmış:

zernî vemen halaktu vehîdâ
11. tek başına (hiçbir şeysiz) yarattığım adamı da bana bırak!
vece'altu lehû mâlen memdûdâ, vebenîne şuhûdâ
12-13. ona hem bolca mal verdim, hem de hazır bulunan oğullar
vemehhedtu lehû temhîdâ
14. kendisine (bu nîmetleri) döşedikçe döşedim.
summe yatme'u en ezîd
15. Sonra daha artırmamı umar.
kellâ, innehu kâne liâyâtinâ 'anîdâ
16. Hayır! O, ayetlerimize karşı inatçıydı
seurhiquhu sa'ûdâ
17. onu sarp bir yola sardıracağım.

Mekkeli müşrikler, Rasûlullah için demediklerini bırakmıyorlar. Şair diyorlar, mecnun diyorlar, kâhin diyorlar. Diyorlar da diyorlar. Ama kendileri bile şunun farkındalar: Bir insan hiç aynı zamanda deli ve şair olabilir mi? Ortak bir kararda durmak istiyorlar ve Velid'in fikri, birden hepsinin hoşuna gidiyor:

18. o düşündü ve ölçtü biçti
19. kahrolası, nasıl ölçtü biçti
20. sonra o kahrolası, nasıl da ölçtü biçti

O inkârcı zâlim öyle ölçüp biçmişti ki, bu yaptıklarından belli oldu:
21-25. sonra baktı, sonra kaşlarını çattı ve suratını astı, sonra arkasını döndü ve kibirlendi ve dedi, "Bu sihirden başka birşey değildir. Bu ancak bir insan sözüdür."

Yine dikkat edeceğimiz tipik inkârcı özelliği: Kibir. Kibir imanın önündeki en büyük engel.

26-30. onu Sakar'a atacağım, sen biliyor musun Sakar nedir? o, ne geri bırakır ne de vazgeçer, o derileri yakıp, kavurandır, üzerinde on dokuz (muhafız melek) vardır.

Öteden beri çeşitli müfessirler bu meleklerin sayısının hikmetini açıklamaya çabalamışlar ancak en güzel cümlenin, elimdeki tefsirde bu hikmetlerin bahsinden sonra söylenen şu cümle olduğunu düşünüyorum: "Hükme tealluk olmadığından adedin hikmetinden bahiste bizim için fayda yoktur".

Çünkü bir bu sayı ne imtihanlara vesile olmuş.

31. Biz o ateşin zebanîlerini, sadece meleklerden kıldık. Onların sayısını da o inkar edenler için ancak bir imtihan yaptık. (Böylece) kendilerine kitap verilenler de iyice inansınlar, inananların da îmanı artsın diye. Artık hem kendilerine kitap verilenler, hem de mü'minler şüpheye düşmesinler.

(Bu), kalplerinde bir hastalık bulunanlarla, kafirler:
"Allah, bu misal ile ne demek istemiş olabilir?" desin(ler diyedir).

İşte böylece Allah dilediğini sapıklıkta bırakır, dilediğini de doğru yola iletir.

Rabbinin ordularını kendisinden başkası bilemez. Bu (ayetler), insanlara bir öğütten başka bir şey değildir.

O gündeki kâfirler, "Bu kadar insanı, bu kadar az sayıdaki melek mi cehennemde tutacak?" diye fitneye düşmüşler. 20. yüzyılda ise kimi insanlar bu sayı üstüne bambaşka fitnelere düştüler.

Sayılar konusunda gerçekten dikkatli olmak lâzım. Amaç nedir, araç nedir, insan iyi ayırdetmeli. Elbette ki, sayılabilir her şeyin bir sayısı var. İnsanların iki eli, iki gözü ve bir burnu olur. Ya da bir gül dalında hep beş yaprak, bir servi kozalağında on iki parça sayılır. Kar tanelerinin geometrisi, görenleri hayran bırakır. Arılar altıgen petek yapar. Böyle düzenlilikler yaratılış mucizesine bakarken, hoş ve lâtif incelikler olarak hep karşımıza çıkar. Bunun gibi Kerîm Kitab'ımızda da matematiksel güzellikler elbette aranırsa bulunabilir. Bunlar, bulan insan için kalbe bir sürûr veya imanı ziyadeleştirici bir süs olabilir. Bir de, belki bir zeka gösterme alanı, bulmaca çözme zevki... O kadar... İlerisine gitmek, bunları mutlak gerçeklikmiş gibi başkalarına vaz'etmek, bu formüllerden olmadık hesaplar yapmaya kalkışmak insanlara ne aklen, ne de mânen fayda verir. Allah fitnelere düşmekten muhafaza etsin.

Şeytanın var olmayan gücü

2005-12-02T12:12:00.000+02:00

Adem'in yaratılışı ve meleklerin ona secde etmeleri yedi
surede söz konusu olmuş. İlgili ayetlerin hepsinde
İblis'in secde emrine karşı gelişi de anlatılmış.

Bunlardan yalnız birine bakalım:

17:65 inne 'ibâdî leyse leke 'aleyhim sultân
Doğrusu Benim kullarım üzerinde senin bir gücün yok
vekefâ birabbike vekîlâ
Rabbin vekil olarak yeter.

İsra suresindeki bu ayette, şeytanın bir gücü olmadığı,
olmayacağı açıkça söylenmiş. Demek ki şeytanî güçler
asla yaptırıcı olamıyor, ancak çekici ve saptırıcı oluyor:

14:22 innallâhe va'adekum va'del-haqqi
Doğrusu Allah size gerçeği söz vermişti
veva'attukum feahleftukum
ben de size söz verdim, sonra caydım
vemâ kâne liye 'aleykum min sultân
sizi zorlayacak bir gücüm yoktu
illâ en da'avtukum festecebtum lî
sadece çağırdım, siz de cevapladınız
felâ telûmûnî velûmû enfusekum
o halde beni kınamayın, kendinizi kınayın

Bu ayet ise henüz söylenmemiş bir sözün haberi.
Söyleyecek olan şeytan, ve doğru konuşuyor.
Bu da diğerinden farksız, dün olmuş gibi anlatılıyor.

"İki Doğu Kadar Uzak Olsaydı!"

2005-11-25T08:56:00.000+02:00

vemen ya'şu 'an zikrir-rahmâni
43:36 kim Rahman'ın zikrine körlük ederse
nuqayyid lehû şeytânen fehuve lehû qarîn
ona bir şeytan bağlarız, artık ona yakın olur
veinnehum leyesuddûnehum 'anis-sebîli
37. şüphesiz onlar bunları yoldan çıkarırlar
veyahsebûne ennehum muhtedûn
bunlar da doğru yolda olduklarını sanırlar
hattâ izâ câenâ qâle yâ leyte
38. sonunda Bize gelince "yazık!" der
beynî vebeyneke bu'del-meşriqayni
"keşke aramızda iki doğu arasındaki kadar uzaklık olsaydı"
febi-sel-qarîn
ne kötü bir arkadaş

Önce kul, Rahman'ın zikrine körlük ediyor.
Ayetleri, emirleri, yasakları görmezlikten geliyor.
Ona bir şeytan veriliyor, iyice yakın bir arkadaş oluyor.
Yavaş yavaş yoldan çıkartıyor, hiç farkettirmeden.
Kul hâlâ körlük ediyor, doğru yoldayım sanıyor.
Aslında şeytanın yaptırım gücü yok ki.
Sadece çağırıyor, ayartıyor, unutturuyor.

Hesap günü,
herkesin O'nun önüne çıktığı gün,
amellerin tartıldığı, sırların kalktığı gün,
şeytanlarla rehberler ayrılıyor,
iyi ve kötü arkadaş anlaşılıyor.

Ayette geçen "meşriqayn" iki doğu anlamında.
Güneşin yazın ve kışın doğduğu iki yer.
Rahman suresinde geçer:
rabbul-meşriqayni verabbul-magribeyn
17. O, iki doğunun Rabbidir, iki batının Rabbidir.

"bu'del-meşriqayn" çok çok uzağı anlatan veciz bir ifade.

"Bir beyaz lerze, bir dumanlı uçuş"

2005-11-22T09:42:00.000+02:00

Kar erken geldi. Kimi zaman lapa lapa, kimi zaman usul ve sakin ama hep çok etkileyici bir akış, bir incelik, bir beyazlık gördük dün... İnsanın bakmaya doyamadığı manzaralardan. Denize bakmak gibi. Halbuki daha ne olmuştu, "eyyam-ı bâhûr", o en sıcak günler geçeli beri?

Kar varsa akla illâ ki Cenap Şehabettin'in Kış Ezgileri gelir:

Elhân-ı Şitâ
Bir beyaz lerze, bir dumanlı uçuş,
Eşini gayb eyleyen bir kuş
Gibi kar
Geçen eyyâm-ı nevbaharı arar.
Ey kulûbün sürûd-i şeydâsı,
Ey kebûterlerin neşideleri,
O baharın bu işte ferdâsı
Kapladı bir derin sükûta yeri
Karlar
Ki hamûşâne dem-be-dem ağlar.

diye devam eden...

Peki, düşünsek acaba Kerim Kitab'ımızda "yaz" ve "kış" kelimelerinin birlikte geçtiği ayet hangisi?

106:2 îlâfihim rihleteş-şitâi ves-sayf
Kış ve yaz seferlerinde faydalandıkları anlaşmaların kadrini bilmiş olmak için

Bu ayetle Mekke'nin hakimleri olan Kureyş kabilesine, elde ettikleri ilginç ticari üstünlük hatırlatılıyor. Hiçbir ziraate uygun olmayan o bölgeye insanlar öyle alıştırılıyor ve öyle anlaşmalar yapılıyor ki, yaz ve kış kervanlarının bereketi ile, Kureyş oturduğu yerde her türlü zenginliğin sahibi oluveriyor.

Ne ilginç.

îlâf: alışma, anlaşma, uzlaşma (bk. 8:63)
rihle: yolculuk, sefer
şitâ: kış
sayf: yaz
sayfiye: yazlık

Şiirin sonu da ilginç:

Karlar, bütün elhânı mezâmîr-i sükûtun,
Karlar, bütün ezhârı riyâz-ı melekûtun.
Dök hâk-i siyâh üstüne, ey dest-i semâ dök.
Ey dest-i semâ, dest-i kerem, dest-i şitâ dök:
Ezhâr-ı bahârın yerine berf-i sefîdi;
Elhân-ı tuyûrun yerine samt-ı ümîdi.

Türkçesine bakalım, kelimeleri biraz değiştirerek:

Karlar, sessizlik türkülerinin ezgileri
Karlar, melekût bahçelerinin çizgileri
Dök kara toprak üstüne, ey Mennân Eli dök
Ey Rahmet Eli, İkrâm Eli, İhsân Eli dök:
Bahar çiçekleri yerine kar renksizliğini
Kuş cıvıltıları yerine umut sessizliğini

Yaratan Rabbinin adıyla oku

2005-11-19T14:18:00.000+02:00

Hepimiz biliriz, ilk inen ayetler 'Alâk suresinin ilk beş ayeti, ve ilk emir de "iqra!", yani "oku!".

Ama ondan önce ilk vahyin indirilişinin bir adım evveline gözümüzü çevirsek... Allah Rasulu'nün hayatında belli dönemler gündelik telâşelerden, hayat gailesinden, başka insanlardan sıyrılıp, dik ve sarp bir dağda küçücük bir mağarada tefekküre dalmakla geçiyor. Daha sonraki dönemlerde "itikâf" olarak da bir pratiğe dönüştüğünü düşündüğümüz böyle yoğun tefekkür günleri, insanın yeniden kendine gelmesi, yaşam amacını yeniden bulması açısından hiç de boşuna olmasa gerek...

Ve ilk ayetler başlıyor:
iqra bismi rabbikellezî halaq

Önce "oku..." "Okumak"tan Allah'ın rahmetinin eserlerine bakarak yapılan bir kainat okuması da anlaşılabilir, Kur'an'ı okumak da...

Sonra "Rabbinin adıyla oku..." Rab, mürebbiye, terbiye hep aynı kökten türetilmiş kelimeler. Rububiyet kavramında bir tedrîcen kemâle ulaştırma var. Allah Teâlâ'nın bu yaratılış alemindeki herşeyi muhafaza edip, onları sahip oldukları duruma getirmesi var.

Ve sonra "Yaratan Rabbinin adıyla oku."
Burada hilkate atıf çok mânidar.

Çünkü müşrik zihniyetin -rububiyeti ve vahdaniyeti inkâr etse de- yaratılış karşısında gidebileceği en son sınır bilinemezci olmak olsa gerek... Çünkü yaratılış insanda inkâra mecal bırakmayacak kadar açık bir mucize. Ancak geriye dönük teoriler var bu konuda.

halaqal-insâne min 'alaq
O insanı bir alaq'tan yarattı

Kâinat kitabını okuyacak, Yaratıcısına muhatap olacak derecede mühim olan o insan, aslında ilkin sadece bir tek hücrecikti. Evveli sadece bu idi. Allah insanı hemen aslını bilmeye çağırıyor. Tevazuyu hatırlatıyor. Tevazu sahibi olan kurtuluyor çünkü. Kibir ise insanı mahvediyor.

iqra verabbukel-ekrem
Oku, Rabbin ekremdir

Ekrem, yani en büyük kerem sahibi. Verdiğinde karşılıksız veren. Karşılıksız ihsan edicilerin en yücesi.

Okumaya tergibden sonra Allah Teâlâ'nın ekrem olduğuna beyan buyurulması dikkatlerimizi daha çok açıyor.

Sure devam ediyor:
ellezî 'alleme bil-qalem
O ki, kalemle öğretti

İslam'daki ilim vurgusu bile başlıbaşına Kur'an'ın Allah sözü olduğuna delil. Çünkü o döneme kadar Arap toplumu içinde böyle bir anlayış hiç olmamış. Bütün ilimlerin zabtı, muhafazası ve aktarımı ise ancak yazıyla mümkün: "O ki, kalemle öğretti."

Rabbimizin en büyük ikram sahibi oluşunu öğrendikten hemen sonra insana kalemle öğretmesini okuyup da, ilim talibi olmamak ne mümkün...

Buradan farklı bir bakışla insan için en büyük ikramın hakikat bilgisi olduğunu da hissediyoruz. Yani itminane kavuşmuş bir kalp... Yaratılış amacına ulaşıp, O'nun cennetine, belki de Cemâline varan bir dizi manevî ikramlar silsilesine muhatap bir ruh...

Kalemle talimin nübüvvete işaret ettiğini de muhtelif müfessirler zikretmişler.

'allemel-insâne mâ lem ya'lem
İnsana bilmediği şeyleri öğretmiştir

Hayatta kimi sorularımızın cevabını akıl ve beş duyu ile çözebiliyoruz. "Nasıl?" sorusu mesela... Ya da "Ne?". Ancak "Niçin?" sualinin cevabını bize ancak vahiy öğretiyor.

İlk beş ayet burada nihayet buluyor. Ve çok azametli iki ayet çıkıyor karşımıza:
kellâ innel-insâne leyatgâ
Hayır! Muhakkak insan azar
en raâhustagnâ
kendini müstağni gördükçe

Ve insan... Neye sahipse, ona onu Allah verdiği halde, kendinin aslını unutur ve Allah'ın nimetlerine ihtiyaçtan kendini beri görür. İsyan eder. Kibreder. Azar.

Halbuki:
inne ilâ rabbiker-ruc'â
Şüphesiz dönüş Rabbinedir.

Ayetler devam eder:
eraeytellezî yenhâ
'abden izâ sallâ
eraeyte in kâne 'alel-hudâ
ev emera bit-taqvâ
"Gördün mü, namaz kılarken bir kulu men edeni?
Söyle bana! Ya o (namaz kılan kul) doğru yol üzerinde ise!
Yahut takvayı emrediyorsa!"

Ve karşımıza çıkan yeni bir kavram: Takva. Takvayı kısaca Allah'ın emirlerine uygun yaşamak diye özetlesek, çok kısa mı olur?

Devam edelim:
"Söyle bana! Ya o (diğeri de) hakkı yalan sayıyor ve (îmandan) yüz çeviriyorsa?
Allah'ın gördüğünü bilmiyor mu? Sakınsın o. Yok eğer vazgeçmezse, andolsun ki, onu perçem(in)den, o yalancı, günahkar perçemden yakalayıp (cehenneme) sürükleriz."

Kim ki kendi kavm-u kabilesine, ahbabına güvenirse boşunadır:
"Artık o (kendisine yardım edecek) grubunu çağırsın.
Biz de zebanîleri çağıracağız."

Kur'an'daki muhteşem secde ayetlerinden biriyle sure son bulur:
"Sakın, (seni ibadet ve taattan men edene korkup) boyun eğme; (Allah'a) secde et ve (böylece O'na) yaklaş."

İnsana iki emir: Secde et ve yaklaş!
İnsana iki lütuf: Secde et ve yaklaş!

İnsanın kavuşabileceği en büyük iki pâye...

Ne güzel...

"Haydi, bir benzerini yapın"

2005-11-18T09:28:00.000+02:00

Kuran'ın i'câzı (mucizeli olması, acze düşürmesi) tarihsel bir gerçektir. "Bu Allah kelâmı değil" diyenlere Konuşan bizzat meydan okumuş, "Haydi, bir benzerini yapın" demiştir.

em yaqûlûnefterâh
11:13 "Onu uydurdu" mu diyorlar?
qul fe-tû bi'aşri suverin mislihî muftereyâtin
De ki: "onun surelerine benzer uydurma on sure getirin"
ved'û menistata'tum min dûnillahi in kuntum sâdiqîn
"Allah'tan başka çağırabileceklerinizi de çağırın, doğru sözlü iseniz"

Mantık çok açık ve çok güçlü:
Ya bunun Allah kelâmı olduğunu kabullenip gereğini yapacaksınız, ya da bu sözü taşıyan nebiyi yalancılıkla itham edeceksiniz.
İkisinin ortasında başka bir yol yok.

Hud suresindeki bu ayet, işi üç yönden kolaylaştırıyor:
* Bütün bir kitap olmasın da on sure olsun
* Hakikat olmasın da uydurma şeyler anlatılsın
* Ümmi bir kişi değil de âlimler komisyonu yazsın

Sonuç: Kuran'ın karşıtları âciz kalmış, bu işi kimse başaramamış. "Bu Allah kelâmı değil" diyenler yalancı duruma düşmüş.

vein kuntum fî raybin mimmâ nezzelnâ 'alâ 'abdinâ
2:23 Kulumuza indirdiğimizden (Kuran'dan) şüphe ediyorsanız
fe-tû bisûretin min mislihî
siz de onun benzeri bir sure getirin
ved'û şuhedâekum min dûnillahi in kuntum sâdiqîn
Allah'tan başka güvendiklerinizi de çağırın, doğru sözlü iseniz

Mekke'de başlamış olan i'câz cevapsız kalınca, Medine'de şartlar bir daha hafifletiliyor, benzeri bir tek sure yeterli artık. Ama sonuç aynı. 1400 senedir Kuran'a benzer bir söz söylenemediğine göre, mantık o nebinin (salât ve selâm ona) doğru haber verdiğini kabul etmek zorunda kalıyor.

On Dokuzuncu Mektupta bu i'câz çok güzel ifade edilmiş:
"Şu Kur'ân'ın, Muhammedü'l-Emin gibi
bir ümmîden nazîrini yapınız ve gösteriniz.
Haydi, bunu yapamıyorsunuz;
o zat ümmî olmasın, gayet âlim ve kâtip olsun.
Haydi, bunu da getiremiyorsunuz;
birtek zât olmasın. Bütün âlimleriniz, beliğleriniz
toplansın, birbirine yardım etsin. Hattâ güvendiğiniz
âliheleriniz size yardım etsin.
Haydi, bunu da yapamayacaksınız; eskiden yazılmış beliğ
eserlerden de istifade edip, hattâ gelecekleri de yardıma
çağırıp Kur'ân'ın nazîrini gösteriniz, yapınız.
Haydi, Kur'ân'ın mecmuuna olmasın da,
yalnız on sûresinin nazîrini getiriniz.
Haydi, on sûresine mukabil, hakikî, doğru olarak
bir nazîre getiremiyorsunuz. Haydi, hikâyelerden,
asılsız kıssalardan terkip ediniz, yalnız nazmına
ve belâgatine nazîre olsun getiriniz.
Haydi, bunu da yapamıyorsunuz;
birtek sûresinin nazîrini getiriniz.
Haydi, sûre uzun olmasın;
kısa bir sûre olsun, nazîrini getiriniz.
Yoksa din, can, mal, iyalleriniz, dünyada da,
âhirette de tehlikeye düşecektir."
...
"Muâraza-i bil-hurûf mümkün olmadı,
muhârebe-i bis-suyûfa mecbur oldular."

Yani, sözle karşı koyamayınca, kılıçla savaşmak zorunda kaldılar. Benzerini yapmak mümkün olsa, mallarını canlarını yok yere tehlikeye atabilirler miydi?

Müjdeler Olsun Müminlere

2005-11-04T11:44:00.000+02:00

Süleymaniye'nin yan duvarlarında çok hoş bir ayet işlenmiş,
dört parça halinde 450 senedir orada öylece duruyor.
Gören gözlere, düşünen akıllara ebedî bir hitâb.

Tevbe suresinin 112. ayeti:
et-tâibûnel-'âbidûnel-hâmidûn
tevbe eden, kulluk eden, hamd eden,
es-sâihûner-râk'iûnes-sâcidûn
seyahat eden, rükû eden, secde eden,
el-âmirûne bil-ma'rûfi ven-nâhûne 'anil-munkeri
doğruyu emreden ve eğriden alıkoyan,
vel-hâfizûne lihudûdillâhi vebeşşiril-mu°minîn
ve Allah'ın sınırlarını koruyan müminlere müjdele

Bu ayet, bütün kelimeleri bağlanarak bir nefeste okunuyor.
Tertil ile okursanız, ne kadar tesirli olduğunu göreceksiniz.

Tevbe, ibâdet, hamd, rükû ve secde etmek.
Bunları anlamak kolay da, seyahat ne acaba?
Belki enfusî bir yolculuk, belki âfâkî, muhtelif rivayetler var:

"Ümmetimin seyahati oruçtur." (Hadis)
"Allah yolunda cihad etmektir."
"Mekke'den Medine'ye hicret edenlerdir."
"İlim tahsili için yolculuk yapanlardır"
"Allah'ın âyetlerine ibretle bakmak için seyahat edenlerdir."

"tvb" kökünden türetilmiş kelimeler Kitab'ımızda 87 kere kullanılmış, bunların önemli bir kısmı Tevbe suresinde bulunuyor.

Özellikle surenin adını belirleyen şu ayet:
9:118 Bütün genişliğine rağmen yer onlara dar
gelerek nefisleri kendilerini sıkıştırıp,
Allah'tan başka sığınacak kimse olmadığını
anlayan, savaştan geri kalmış üç kişinin
tevbesini de kabul etti. Allah, tevbe
ettikleri için onların tevbesini kabul etmiştir.
Çünkü O tevbeleri kabul eden, merhametli olandır.

Önce kul tâib ve nâdim olup tevbe edecek,
sonra Rab tevvâb olduğunu gösterip kabul edecek.

O üç kişinin tevbesi ile bunun kabulü arasında kaç gün
olduğunu, o günlerde ne yaptıklarını biliyor musunuz?

Süleymaniye'de Bayram Sabahı

2005-11-03T14:14:00.000+02:00

Bayram sabahı Süleymaniye'deydim.
Yahya Kemal'in unutulmaz mısralarından mı bilmem,
bayramlarda otomatik olarak oraya çekiliyorum.

Camiye girerken TRT arabalarını gördük, meğer
naklen yayın varmış. Kürsüde vaaz veriliyordu:
qad eflaha men tezekkâ
87:14 Felâha erdi arınmış olan
vezekeresme rabbihi fesallâ
87:15 Rabbinin adını anıp namaz kılan

Bunlar "bayram ayetleri" olarak tefsir edilir.
Ramazan'da oruçla, zekatla, Kuran'la arındık,
ve bu sabah tekbirlerle namaza koştuk.
Felâha erdik mi acaba?

Vâiz sözlerini bitirip kürsüden indi.
TV yayını meşhur bir şiirle başladı:

Artarak gönlümün aydınlığı her saniyede
Bir mehâbetli sabah oldu Süleymaniye'de

Etkili bir ses şiirin tamamını okudu, son mısraya kadar:
Doludur gönlüm ışıklarla bu bayram sabahı.

Şimdi de Diyanet İşleri Başkanı kürsüde.
"Dengeli bir dindarlık" diyordu:
Sadece dünya için koşuşturmak yetmez,
ibadet de yalnız namaz ve oruçla bitmez.

Sözlerini bir dua ile bitirdi:
59:10 ... "Rabbimiz, bizi ve bizden önce inanmış olan kardeşlerimizi bağışla; kalbimizde müminlere karşı kin bırakma;
Rabbimiz, şüphesiz Sen şefkatlisin, merhametlisin"

Bayram namazında imam Istanbul müftüsü.
Şûrâ suresinden okuyor:
42:20 Ahiret kazancını isteyenin kazancını artırırız;
dünya kazancını isteyene de ondan veririz;
ama ahirette bir payı bulunmaz ...
De ki: "Ben sizden buna karşı yakınlara sevgiden başka bir ücret istemem." Kim güzel bir iş işlerse onun güzelliğini arttırırız.
Doğrusu Allah bağışlayandır, şükrün karşılığını verendir.

Namaz bitti, tekbir zamanı, cami inliyor.
Müftü minbere çıkaren üç tekbir, hutbe içinde üç kere daha.
Hutbenin konusu barış ve kardeşlik:
49:10 Şüphesiz müminler birbiri ile kardeştir;
öyle ise dargın olan kardeşlerinizin arasını düzeltin;
Allah'tan sakının ki size acısın.

Hutbe biterken, üç tekbir daha, hepsi dokuz etti.
En sonunda Ayetul-kursî ve kısa bir dua.
Duada caminin bânisi ve mimarı da unutulmadı.

Söz Süleymaniye olunca, son söz Akif'e bırakılır:

Vecde gel, vahdete dal, âlem-i kesretten uzak.
Yalınız Sâni'i gör, san'atı, masnûu bırak.
Ben de bir yer bularak böylece tenhâ dalayım,
Varlığımdan geçeyim, mahv-ı temâşâ kalayım.

Safahât, Süleymaniye Kürsüsünde (s. 214)

Fırsatı Kaçırmayalım

2005-10-28T23:51:00.000+03:00

Bugün Ramazan'ın son Cuma'sı. Fırsatı kaçırmayalım.
Bugün vermek çok kârlı. Hem Ramazan, hem de Cuma.
İhtiyaç sahipleri cami kapısında olacaklar. Elleri boş kalmasın.

2:271 Sadakaları açıkça verirseniz o ne güzel!
Eğer onları yoksullara gizlice verirseniz sizin için daha iyi.

innellezîne yetlûne kitâballahi veaqâmus-salâte
35:29 Allah'ın Kitabını okuyup (uyanlar), namazı kılanlar,
veenfaqû mimmâ razaqnâhum sirren ve'alâniyeten
kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve açık sarf edenler,
yercûne ticâreten len tebûr
tükenmeyecek bir kazanç umarlar.

İstemeye utanan, görünmeyen ihtiyaç sahiplerini de arayalım.
2:273 Sen onları simalarından tanırsın; onlar, yüzsüzlük
ederek insanlardan (bir şey) istemezler.

ellezîne yunfiqûne emvâlehum
2:274 Mallarını (başkaları için) sarf edenler
bil-leyli ven-nehâri sirren ve'alâniyeten
gece ve gündüz, gizli ve açık
felehum ecruhum 'inde rabbihim
onların mükafatları Rablerinin yanında
velâ havfun 'aleyhim velâ hum yahzenûn
onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir

Bugün Ramazan'ın son Cuma'sı.
Mubârek olsun. Bereketli olsun.

Neden Gökkuşağı?

2005-10-23T15:08:00.000+03:00

Neden hep ağaçlar ve kuşlar,
neden çiçekler ve yağmurlar,
neden güneş, ay ve yıldızlar,
neden mevsimler ve asırlar,
neden gökkuşağı ve dağlar..
diyorsanız, iyice kulak verin:

inne fî halqis-semâvâti vel-ardi
3:190 Göklerin ve yerin yaratılışında,
vahtilâfil-leyli ven-nehâri
gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesinde
leâyâtin liulil-elbâb
özlü kişilere şüphesiz âyetler, deliller vardır.

ellezîne yezkurûnallâhe
3:191 onlar ki Allah'ı anarlar
qiyâmen vequ'ûden ve 'alâ cunûbihim
ayaktayken, otururken, yan yatarken
veyetefekkerûne fî halqis-semâvâti vel-ard
göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünürler
rabbenâ mâ halaqte hâzâ bâtilen
Rabbimiz, bunu boşuna yaratmadın,
subhâneke feqinâ 'azâben-nâr
subhâneke, bizi ateş azabından koru

Çünkü tefekkür bunlarla başlar.

Ömer Nasûhî Bilmen'in zarîf ve latîf ifadesiyle:

Şu göklerden, bu yerlerden, bütün zerrât-ı âlemden
Senin ulvîyet-ü kudsîyenin Yârabbi, zâhirdir
Enîn-i kalb-i uşşâkın, bütün âhengi enhârın
Bütün feryâdı murgânın Senî tesbîhe dâirdir

El-hâk, öyledir... Âşıkların kalplerinin âhları da, ırmakların âhengi de, kuşların tüm feryâdı da ancak O'nu tesbihe dairdir.

Namaz Vakitlerini Nasıl Bilirsiniz?

2005-10-21T14:31:00.000+03:00

Namaz vakitlerinin sınırları açısından İbn-i Abbas'ın (ra) rivayet ettiği mühim bir hadis-i şerif vardır:

229. Cibril bana, Beytullah'ın yanında, iki kere imamlık yaptı.
Bunlardan birincide öğleyi, gölge ayakkabı bağı kadarken kıldı.
Sonra ikindiyi, her şeyin gölgesi kendisi kadarken kıldı.
Sonra akşamı, güneş battığı ve oruçlunun iftar zamanı kıldı.
Sonra yatsıyı, ufuktaki aydınlık (şafak) kaybolunca kıldı.
Sonra sabahı, şafak sökünce ve oruçluya yemek haram olunca kıldı.

İkinci sefer öğleyi, herşeyin gölgesi kendisi kadar olunca kıldı.
Sonra ikindiyi, herşeyin gölgesi kendisinin iki misli olunca kıldı.
Sonra akşamı, önceki vaktinde kıldı.
Sonra yatsıyı, gecenin üçte biri gidince kıldı.
Sonra sabahı, yeryüzü ağarınca kıldı.

Sonra Cibril (as) bana yönelip:
"Bunlar senden önceki peygamberlerin (as) vaktidir.
Namaz vakti de bu iki vakit arasında kalan zamandır!" dedi.

Tirmizi, Salat 1, (149); Ebu Davud, Salat 2, (393)

Namaz vakitlerini belirleyen bu hadisten üç önemli ders alıyoruz: Birincisi, bu vakitleri bilmek için takvime, hesaba gerek yoktur, güneşe bakan herhangi birisi kolayca karar verebilir. Ay ve vakit belirlemek, hesap bilmeyenlere göre tarif edilmiştir. Hesap ancak bunu kolaylaştırmak içindir, zorluk için değil.

İkincisi, bir namazın vakti, bir sonraki ezana kadar devam etmez. Aksi düşünce ile, ikindiyi ve akşamı çok geciktirebiliyoruz. İkindi vakti gölgeler uzayınca biter, akşam ezanında değil. Akşamın asıl vakti de batıdaki kırmızılık kaybolunca geçer, yatsı ezanına kadar sürmez.

Üçüncüsü, namaz vakitleri dakika mertebesinde hassas değildir. Bunun üç istisnası var:

Sabahın son vakti, güneşin doğuşu
Öğlenin ilk vakti, güneşin ortada olduğu an
Akşam vakti, güneşin batışı

Bu üç vakit dakika mertebesinde hassas olmakla birlikte, gene de takvimlerde 5 dakika kadar bir temkin payı vardır.

Şimdi de namaz vakitleri konusundaki ayetlere bakıp, ilk ayetin gece namazı olduğunu bir kere daha hatırlayalım:

yâ eyyuhel-muzzemmil
73:1-4 Ey örtünüp bürünen!
qumil-leyle illâ qalîlâ
gece kalk, birazı hariç,
nisfehû evinqus minhu qalîlâ
yarısında, ya da biraz azalt,
ev zid 'aleyhi verettilil-qur°âne tertîlâ
ya da çoğalt, ve ağır ağır Kur'an oku

Henüz ortada Kur'an yokken "Kur'an oku" deniyor! Geleceğe yönelik bir emir, belki de bize söyleniyor.

veaqimis-salâte tarafeyin-nehâri vezulefen minel-leyl
11.114 Gündüzün iki tarafında ve gecenin yakınlığında namaz kıl

Bu ayetle üç vakit namaz farz oluyor: Sabah, akşam, gece. "Gündüzün iki tarafı" belli ki alacakaranlık, sabah ve akşam. Miraca kadar üç vakit namaz bu şekilde devam etmiş.

17:78 aqimis-salâte lidulûkiş-şemsi ilâ gasaqil-leyli
Güneşin (batıya) yönelmesinden gecenin kararmasına kadar namaz kıl
vequrânel-fecr, inne qurânel-fecri kâne meşhûdâ
bir de fecir Kuran'ı. Muhakkak fecir Kur'an'ına şahitler var.

Isrâ suresindeki bu ayetin ilk yarısı dört vakti emrederken, ikinci yarısı "fecir Kur'an'ı" diyerek namaz ve okuma kavramlarını en bereketli bir vakitte birleştiriyor. Sabah namazında okunan Kur'an'ın şahitleri varmış meğer.

O Allah... ki tanrı ancak O

2005-10-15T10:16:00.000+03:00

Sabah namazlarından sonra her gün okunur.
Kimi zaman çok etkileyici olur.


huvallâhullezî lâ ilâhe illâ hû
O Allah...  ki tanrı ancak O
'âlimul-gaybi veş-şehâde(ti)
görüleni ve görülmeyeni bilen
huver-rahmânur-rahîm
O Rahman ve Rahim

huvallâhullezî lâ ilâhe illâ hû
O Allah...  ki tanrı ancak O
el-meliku           kural koyan, egemen
el-quddûsu          kutsal, noksansız
es-selâmu           esenlik kaynağı
el-mu°minu          güven veren
el-muheyminu        görüp gözeten
el-'azîzu           izzetli, güçlü
el-cebbâru          zorla yaptıran
el-mutekebbir(u)    en büyük, kibre layık
subhânallâhi 'ammâ yuşrikûn
Subhânallâh, eş koştuklarından (uzak)

huvallâhu           O Allah...
el-hâliqu           yaratan
el-bâriu            var eden
el-musavvir(u)      tasarlayan
lehul-esmâul-husnâ
güzel isimler O'nun
yusebbihu lehû mâ fis-semâvâti vel-ard(i)
göklerde ve yerde olanlar O'nu tesbih ederler
vehuve              ve O...
el-'azîzu           izzetli, güçlü
el-hakîm            hikmetli, bilge

O'na Yönelip O'ndan İstemek

2005-10-14T15:46:00.000+03:00

İnsan bebekken ya da çocukken nerdeyse günlerini tamamen aczini izhar ede ede geçiriyor. Sonra durup, Yaradan'ını bilip, "Yalnız O'na kulluk eder ve yalnız O'ndan yardım dileriz"in sırrına ermesi gerekiyor... Bu ise hakikaten derin bir iç terbiyeyle mümkün...

Hem bazen de imtihan seviyeleri oluyor insanın.. Bazı seviyeleri rahatça geçebiliyor. Dik duruyor. Dayanıyor. Ama bazen de tutup bir noktada aczini izhar etme aczine düşüyor... Halbuki Allah'tan başka ona verecek olan bir zat yokken... Bir tek Allah varken... Herşey ancak O'nun bir "Ol!" demesine bağlıyken...

İnsan için ne büyük gaflet, sadece O'na yönelip de istemek varken kullara yönelmesi... Adresi şaşırması... Hem hani, gayrıya yöneliyor da ne oluyor? Allah nasip etmezse hiçbir şey olmuyor.

Halbuki Yakub (AS) gibi olmak vardı...
Şimdi Yusuf suresini açıp bakalım. Hz Yakub en sevdiği,
üstüne titrediği, rûyâ ile müjdelenmiş oğlunu kaybediyor.
Cevaba dikkat, en ufak bir şikayet izi var mı?

bel sevvelet lekum enfusukum emrâ, fesabrun cemîl
18. Sizi nefsiniz bir işe sürükledi, artık bana güzelce sabır gerekir
vallâhul-muste'ânu 'alâ mâ tasifûn
anlattıklarınıza ancak Allah'tan yardım istenir

Yusuf'un derdiyle yanarken, bu sefer en küçük ve en büyük, iki oğlunu daha kaybediyor. Arada uzun yıllar var, ama cevap aynı. Burada fazladan bir ümit var, "hepsini birden" diyor.

bel sevvelet lekum enfusukum emrâ, fesabrun cemîl
83. Sizi nefsiniz bir işe sürükledi, artık bana güzelce sabır gerekir
'asallâhu ey-ye°tiyenî bihim cemî'â
belki Allah onların hepsini bana getirecektir
innehû huvel-'alîmul-hakîm
şüphesiz O bilendir, hakimdir

Yakub, yüreği yanan ama acısını hep içinde saklayan, üzüntüsünden gözlerine ak düşen, o derin yalnızlığı ve hüznüyle ancak Rabbine yönelen sessiz ve mazlum bir nebidir. Her daim güzelce sabredenlerdendir. Çevresinde kimseler onu anlamaz. Hatta onu kınarlar, "Yusuf'u anıp durman seni bitkin düşürecek veya helâk olacaksın" derler.
En güzel cevabı yine o verir.

innemâ eşkû bessî vehuznî ilallâh
86. Ben derdimi ve tasamı yalnız Allah'a açarım
vea'lemu minallâhi mâ lâ ta'lemûn
Allah katından, sizin bilmediklerinizi bilirim

Burada şikayet var, ama asla aciz kullara değil!
Herşeyi bilen, herşeye gücü yeten Rabbine.

Tombul Kuşlar ve Mimoza

2005-10-13T16:19:00.000+03:00

Penceremin önündeki mimoza şimdiden tomurcuklanıyor.
Kış gelecek, bir Şubat günü karların içinde sapsarı açacak.
"Bahar yaklaştı" diyecek.

Bu sabah onun üstü gene tombul kuşlarla dolu.
Tombullar, çünkü bütün yaz iyi beslendiler.
Penceremin önünde konser veriyorlar.

tusebbihu lehus-semâvâtus-seb'u vel-ardu vemen fîhinne
17:44 Yedi gök, yer ve bunlarda bulunanlar O'nu tesbih ederler;
vein min şey°in illâ yusebbihu bihamdihî
O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiç bir şey yoktur;
velâkin lâ tefqahûne tesbîhahum
fakat siz onların tesbihlerini anlamazsınız.
innehû kâne halîmen gafûrâ
Doğrusu O halimdir, gafurdur.

Yunus'un dizeleri akla geliyor hemen. O'nu tesbih eden herşeyle kendisinin de tesbih edişini ne hoş dile getirmiş:

Dağlar ile taşlar ile
Çağırayım Mevlâm Seni
Seherlerde kuşlar ile
Çağırayım Mevlâm Seni

Su dibinde mâhi ile
Sahralarda âhû ile
Abdal olup "Ya Hû" diye
Çağırayım Mevlâm Seni

Gökyüzünde İsa ile
Tur dağında Musa ile
Elindeki asa ile
Çağırayım Mevlâm Seni

Derdi pekçok Eyyub ile
Gözü yaşlı Yakub ile
Ol Muhammed Mahbub ile
Çağırayım Mevlâm Seni

Yunus okur diller ile
Hakk'ı seven kullar ile
Ol Fahri bilenler ile
Çağırayım Mevlâm Seni

Çok Özlemiştik Seni, Ey Ramazan!

2005-10-05T19:58:00.000+03:00

Her gecesi bir kandil hükmünde olan bu Mübarek Ay'ın hepimiz için hayırlar getirmesini, Korunmuş Kitab'ı anlayışımızı artırmasını, kulluk şuurunu hissettirip Rabbimize yaklaştırmasını gönülden dilerim.

Ramazan oruç ayı, Kur'an ayı.
Gündüzleri sıyâm, geceleri kıyâm.
Oruç, açlık için değil, yakınlaşmak için.
Namaz, yorulmak için değil, yakınlaşmak için.
Kur'an, okumuş olmak için değil, yakınlaşmak için.
Sadaka, harcamış olmak için değil, yakınlaşmak için.

Ramazan'ın önce Kur'an, sonra oruç ayı olduğunu bildiren,
bu mubârek ayı aydınlatan muhteşem ayete bakalım:

2:185 şehru ramadân
Ramazan ayı
ellezî unzile fîhil-qur°ân
ki onda Kur'an indirildi
huden linnâsi vebeyyinâtin
insanlara rehber ve apaçık belgeler olarak
minel-hudâ vel-furqân
yol gösterici ve ayırd edici
femen şehide minkumuş-şehra felyesumh
sizden bu aya erişen, onda oruç tutsun
vemen kâne marîdan ev 'alâ seferin
hasta veya yolculukta olan
fe'iddetun min eyyâmin uhar
(tutamadığı günlerin) sayısınca başka günlerde
yurîdullâhu bikumul-yusra
Allah sizin için kolaylık ister
velâ yurîdu bikumul-'usr
sizin için zorluk istemez
velitukmilul-'iddete velitukebbirullâhe
sayıyı tamamlamanızı ve Allah'ı yüceltmenizi ister
'alâ mâ hedâkum vele'allekum teşkurûn
size yol gösterdiğine karşılık; ola ki şükredersiniz.

Ezberleyip kalbimize nakşetmeye ne dersiniz?
Hemen bugün, Ramazan'ın bereketiyle.

O Gün Ne Göreceğiz?

2005-09-30T20:07:00.000+03:00

izâ zulziletil-ardu zilzâlehâ
yer sarsıldıkça sarsıldığı zaman
veahrecetil-ardu esqâlehâ
yeryüzü ağırlıklarını çıkardığı zaman
veqâlel-insânu mâ lehâ
insanın "buna ne oluyor?" dediği zaman

İlk üç ayet, kıyametin dehşetli sarsıntısını anlatıyor.
Yasin (36:51-54) sûresinde ayrıntıları var.
Burada bahsedilen ağırlıklar, asırlarca yere gömülmüş
cesetler olabilir. O gün yer hepsini çıkartacak.

yevmeizin tuhaddisu ahbârehâ
o gün, yer kendi haberlerini anlatır
bienne rabbeke evhâ lehâ
Rabbinin ona vahyetmesiyle

Yer nasıl konuşur ki? Herşeyi konuşturan Allah bilir. (41:21)
Belki de bu konuşma, televizyonun konuşması gibidir.

yevmeizin yasdurun-nâsu eştâten liyurev a'mâlehum
o gün insanlar işlerinin gösterilmesi için bölük bölük dönerler

Bu en önemli ayet: Sudûr, "dönmek" anlamında.
İnsanlar bölük bölük dönerler, nereye ve ne için?
Rablerine dönerler, tek tek hesaba çekilmek için.
Yaptıkları işlerin kendilerine gösterilmesi için.
Artık sınav bitmiş, kağıtları görüp not alma zamanı.

femen ya'mel misqâle zerretin hayran yerah
kim zerre kadar iyilik yapmışsa onu görür
vemen ya'mel misqâle zerretin şerran yerah
kim zerre kadar kötülük yapmışsa onu görür

Ferdi hesabın ilk bölümü amellerin gösterilmesi.
Sonra bunun değerlendirilmesi gelecek.
Sadece O'nun bildiği niyetlere göre değerlendirme.
Ve gufrân var, bazı kötülüklerin "hiç yokmuş gibi" silinmesi.

Rabbim hesabımızı kolaylaştırsın, imtihanı değil.

Gerektiği Gibi Sakının

2005-09-23T20:14:00.000+03:00

Âl-i 'Imrân suresinde üç ayet var ki, herkesin ezbere bilmesi gerek.

102. yâ eyyuhellezîne âmenû
ey imana ermiş olanlar
ittequllâhe haqqa tuqâtih
Allah'tan, sakınılması gerektiği gibi sakının
velâ temûtunne illâ veentum muslimûn
ve ancak müslüman olarak can verin

Yani, hep islam ve teslimiyet şuurunda yaşayın.
Ölüm sizi islamın dışında, isyan halinde bulmasın.

104. veltekun minkum ummetun yed'ûne ilel-hayr
sizden bir ümmet (topluluk) olsun ki hayra çağırsın,
veye°murûne bil-ma'rûfi veyenhevne 'anil-munker
doğruyu emretsin, eğriden alıkoysun
veulâike humul-muflihûn
başarıya erişenler onlardır

Hitap iman edenlere olduğu halde, onların içinde felâhı bulan
bir topluluk olmalıymış: hayra çağıran, emri-marûf yapan.
Fakat emri-marûf kendisi emretmek, tahakküm etmek değil.
Yüce Makamın emrini hatırlatıp tavsiye etmek.
Emre uyup uymamak dinleyenin sorumluluğu.

110. kuntum hayra ummetin uhricet linnâsi
siz, insanlar için çıkarılan, hayırlı bir ümmetsiniz,
te°murûne bil-ma'rûfi vetenhevne 'anil-munkeri
doğruyu emreder, eğriden alıkoyar
vetu°minûne billâh
ve Allah'a inanırsınız

O topluluktan olmak ne iyi...

Dua edin ki...

2005-09-16T20:29:00.000+03:00

Evvelki Cuma günü Medine'de idik. Sabah namazı imsaktan 15 dakika sonra, saat 5 civarında kılınıyor. Camiye akın saat 4 olmadan başlıyor. İki rekat namaz 25 dakika sürdü, normal bir teravih süresi kadar. Secde ve İnsan sureleri okundu, ilk rekat içinde fazladan bir secde ile.

Saat 11'e doğru Cuma namazı için tekrar akın başladı.
Yeşil Kubbe'ye yakın bir yerde oturup bekliyoruz.
12:20'de ilk ezan, 20 dakika sonra ikinci çağrı.

Hutbe başladı:
el-hamdu lillâh
el-hamdu lillâhil-gafûrit-tevvâb
(acaba neden bu isimlerle başladı?)

40:60 veqâle rabbukumud'ûnî estecib lekum
Rabbiniz dedi: "Bana dua edin ki karşılık vereyim"

66:8 tûbû ilallâhi tevbeten nasûhâ
Nasûh tevbe ile Allah'a dönün

30:50 fenzur ilâ âsâri rahmetillâh
Allah'ın rahmetinin eserlerine bak,
keyfe yuhyil-arda ba'de mevtihâ
nasıl canlandırıyor yeri, ölümünden sonra
inne zâlike lemuhyil-mevtâ vehuve 'alâ kulli şeyin qadîr
şüphesiz ki O ölüleri de diriltecektir, O her şeye kadirdir

Ayetler ve hadisler birbirini kovalıyor.
Ayetleri tanıdıkça eski bir arkadaş görmüş gibi seviniyorum:
9:112, 25:70, 9:117, 7:143
Birinci hutbe tekrar 66:8'nin sonuna kadar okunması ile tamamlandı.

İkinci hutbe daha kısa, ama konu aynı. Son ayet de tanıdık:
innallâhe ye-muru bil-'adli vel-ihsâni veîtâi zil-qurbâ
16:90 Allah adaleti, ihsanı ve yakınlara vermeyi emreder

Cuma namazı ise nisbeten kısa: A'lâ ve İhlas sureleri.

Temizlenmek

2005-09-09T20:24:00.000+03:00

Bugün A'lâ suresinden iki ayete dikkatimizi çekmek isterim:

qad efleha men tezekkâ

Temizlenen kimse gerçekten kurtuluşa ermiştir,

vezekeresme rabbihî fesallâ

Rabbinin ismini zikredip, namaz kılan da...

"Temizlenmek" fiiline dikkat etmeli. Nelerden temizlenmeli? Günahlardan, kötü huylardan, zararlı alışkanlıklardan, zulmetmekten -gayrıya ya da kendimize-...

Gönülden Bağlılıkla

2005-09-02T20:26:00.000+03:00

Vitr namazlarında okuyageldiğimiz kunut dualarının anlamını kelime kelime öğrendik.
qanete: ihlasla itaat etmek, devamlılık ve sebatla emirlere uymak
qunût: (Allah'a) itaat, uzun dua anlamına geliyordu.
Peki, kelime olarak qanete Kerim Kitab'ımızda nasıl geçiyor?

hâfizû 'alessalavâti vessalâtil-vustâ
2:238. Namazlara ve orta namaza devam edin,
veqûmû lillâhi qânitîn
qânitîn olarak Allah'ın huzuruna durun.
Bu kökten türetilen qânitîn kelimesi "kullukta ihlasla, tam teslimiyetle, gönülden boyun eğerek sebat gösterenler" anlamında.

Ayrıca, bu kelimenin sadece kendisine kulluk bilinci ihsan edilmiş insanoğlu ile sınırlı olmadığını görüyoruz:
velehu men fissemâvâti vel-ard
30:26. Göklerde ve yerde bulunanlar O'nundur.
kullun lehu qânitûn
Hepsi O'na boyun eğmektedir

Allah-u Teâlâ'nın Hz. Meryem'e hitabını da öğreniyoruz:
yâ meryemuqnutî lirabbiki
3:43. Ey Meryem, Rabbine qânit ol,
vescudî verke'î me'arrâki'în
secdeye kapan ve rukû edenlerle birlikte rukû et.

Âlem-i Kevn-u Fesad

2005-08-26T20:34:00.000+03:00

Kevn, olmak, yapmak... Fesâd, olan şeyin bozulması...
Âlem-i Kevn-u Fesâd, bir "yap-boz" dünyası...
"Kevn ve fesâd" denilince akla illâ ki Kehf suresi geliyor:

vadrib lehum meselel-hayâtid-dunyâ
Onlara dünya hayatının misalini anlat
kemâin enzelnâhu mines-semâ
Gökten indirdiğimiz su gibi
fahtalata bihî nebâtul-ard
Onunla yeryüzünün bitkileri birbirine karışır
feasbaha heşîmen tezrûhur-riyâh
Rüzgarın savurduğu çöp kırıntısına döner
vekânallâhu 'alâ kulli şey-in muqtedirâ
Allah her şeyin üstünde bir kudrete sahiptir

Ah dünya hayatı!
Uğraşır bir ev yaparsınız, deprem alır götürür.
Çabalar bir iş kurarsınız, bir yanlış karar iflas ettirir.
Didinir bir çocuk yetiştirirsiniz, bir serserinin çarptığı
araba ile yılların emeği yok olur.
Bir devlet kurarsınız, barbar güçler her şeyi darmadağın eder.
Her biri rüzgarın savurduğu çöp kırıntısı olur gider.

Bu kelimelerin anlamını Esad Coşan'dan dinleyelim:

Kevn, olmak, yapmak demek;
fesâd, olan şeyin bozulması demek.
Meselâ; çocuk küçük küçük oyuncak parçalarını
bir araya getiriyor, bir ev yapıyor.
Öteki yaramaz çocuk da geliyor, bir vuruyor,
darma dağın dağıtıyor. Yapmak ve bozmak...

Umutsuzluğa Yer Yok

2005-08-19T23:07:00.000+03:00

(Camilerde cenaze namazından az önce okunan ayet)

qul yâ 'ibâdiyellezîne esrefû 'alâ enfusihim
39:53 De ki: "Ey nefislerine aşırı giden kullarım,
lâ taqnatû min rahmetillâh
Allah'ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin
innallâhe yagfiruz-zunûbe cemî'â
Allah günahların hepsini bağışlar
innehû huvel-gafûrur-rahîm
O, bağışlayandır, merhametlidir."

Umutsuzluğa yer yok, çünkü affedilmeyen günah yok.
O'nun gufranına, rahmetine ne sığmaz ki...
Yeter ki bunun bilincinde olalım.

42:28. vehuvellezî yunezzilul-gayse min ba'di mâ qanatû
Umutsuzluğa düşmelerinin ardından yağmuru indiren O'dur,
veyenşuru rahmetehû, vehuvel-veliyyul-hamîd
rahmetini yayar, O övülmeğe layık olan dosttur.

En umutsuz görünen zamanlarda rahmet yağmuru geliverir.

lâ yes°emul-insânu min du'âil-hayr
41:49. İnsan, iyilik istemekten usanmaz
vein messehuş-şerru feyeûsun qanût
bir kötülük gelince meyus olur, umutsuzluğa düşer

Yukarıdaki üç ayette geçen umutsuzluk, qaf-nun-tı kökünden.
Buna benzeyen bir kelime daha var: qaf-nun-te, ince te ile.
"Uzun dua etmek" anlamına, kunut duası o kökten geliyor.

Takva Mescidi

2005-08-12T23:12:00.000+03:00

Tevbe suresinde mescitler hakkında ilginç ayetler var:

9:18 innemâ ya'muru mesâcid-allâhi
Allah'ın mescitlerini imar edenler sadece
men âmene billâhi vel-yevmil-âhiri
Allah'a ve ahiret gününe inanan,
veaqâmes-salâte veâtez-zekâte velem yahşe illallâh
namaz kılan, zekat veren ve ancak Allah'tan korkanlardır.
fe'asâ ulâike en yekûnû minel-muhtedîn
Ancak onlar doğru yola erenlerden olabilirler.

Aynı surenin sonuna doğru, takva üzerine kurulan Quba mescidi ile, nifak amaçlı yapılan bir mescid kıyaslanıyor. Mescid yapmak gibi bir amel bile, niyeti doğru değilse insana yarar getirmiyor:

107. Zarar vermek, inkar etmek, müminlerin arasını ayırmak, Allah ve Peygamberine karşı savaşanlara daha önceden gözcülük yapmak üzere bir mescid kurup: "Biz sadece iyilik yapmak istedik" diye yemin edenlerin yalancı olduklarına şüphesiz ki Allah şahittir.
108. O mescidde hiç durma! İlk gününden beri Allah'a karşı gelmekten sakınmak için kurulan mescitte bulunman daha uygundur. Orada, arınmak isteyen insanlar vardır. Allah, arınmak isteyenleri sever.
109. Yapısını, Allah'tan sakınmak ve Onun hoşnutluğuna ermek için yapan kimse mi daha hayırlıdır; yoksa, yapısını kayacak bir yar kıyısına yapıp da onunla beraber cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zulmeden kimselere doğru yolu göstermez.
110. Yaptıkları bina, kalplerinde şüphe ve ızdırap kaynağı olmakta kalpleri paralanana kadar devam edecektir. Allah bilendir, hakimdir.

Burada söz konusu olan mescid, rasûlullah (salat ve selam ona) tarafından yıktırılmış. Niyetlerimiz düzgün olsun.

Vesvesenin İlacı

2005-08-05T23:25:00.000+03:00

Vesvese, kuruntu, aslı olmayan ihtimaller...

İnsan aklını bazan olmamış şeylere takar. "Ya şöyle olursa" diye kendini bitirir. Bazan da geçmiş olayların açıklamasını kendi kuruntuları üstüne inşa eder. "Muhakkak böyledir" diye perişan olur.

Her ikisi de insana zarardır.
Her ikisi de ilişkilere zarardır.
İlacı da çok basittir:

qul e'ûzu birabbin-nâs
melikin-nâs
ilâhin-nâs
min şerril-vesvâsil-hannâs

O Rabbimdir, Melikimdir, İlâhımdır
Vesveseden O'na sığınırım

Acaba "vesvese" kelimesi nasıl ve nerede geçiyor?
Korunmuş Kitabımızda dört yerde buldum:

20:120. Ama şeytan ona vesvese verip:
"Ey Adem! Sana sonsuzluk ağacını ve çökmesi olmayan bir saltanatı göstereyim mi? dedi.

Bu ayette ve benzeri 7:20'de şeytan vesvese fısıldıyor.

50:16. And olsun ki insanı Biz yarattık; nefsinin kendisine
fısıldadıklarını biliriz; Biz ona şah damarından daha yakınız.

Burada ise doğrudan nefis fısıldıyor.

Daha önce bahsedilen Nas suresinde dışımızdaki
vesveseciler söz konusu: cin ve insan

Öte yandan Allah-u Teâlâ'yı anmak ile vesvese ışık ile karanlık, gece ile gündüz gibi birbirini kovalayıp durmakta... Biri varsa, diğeri yok.

Vehim ile vesvesenin farkı nedir?

vehm, evhâm: aldatıcı hayal
mevhûm: evham ürünü [mefhûm: anlam, kavram]
ithâm: suçlama ittihâm: suçlanma

Yani vehimde sadece aldanma var, gerçeğin ihtimali bile yok.
Vesvesede ise uzak bir ihtimal var, bir de bunu fısıldayan var:
Nefis, şeytan, kötü arkadaş, media, vb.

İçler Dış Olsa

2005-07-29T23:32:00.000+03:00

Eyyub Nebi'nin meşhur duası:
veeyyûbe iz nâdâ rabbehû ennî messeniyed-durru
21:83 Eyyub da: "başıma bir bela geldi" diye Rabbine nida etmişti
veente erhamur-râhimîn
"merhametlilerin merhametlisi Sen'sin"

iz: olduğu zaman nâdâ: nida etti ennî: ben (tekidli)
messe: dokundu, temas etti messeniy: bana dokundu
durr: zarar, dert, bela

İkinci Lem'a şöyle başlıyor:
Sabır kahramanı Hazret-i Eyyub Aleyhisselâm'ın şu münâcâtı, hem mücerreb, hem te'sirlidir. Fakat âyetten iktibas suretinde bizler münâcâtımızda "rabbi innî messeniyed-durru veente erhamur-râhimîn" demeliyiz.

münâcât: necat duası, yalvarış
mücerreb: tecrübe edilmiş, denenmiş
[ennî ve innî aynı anlamda, ilk kelimede fazladan bağlaç olan en var]

vezkur 'abdenâ eyyûbe iz nâdâ rabbehû
38:41 kulumuz Eyyub'u da an, Rabbine nida etmişti:
ennî messeniyeş-şeytânu binusbin ve'azâb
"Doğrusu şeytan bana yorgunluk ve azap verdi"
urkud biriclike hâzâ mugteselun bâridun veşerâb
38:42 ayağını yere vur, işte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su

vezkur: an, hatırla 'abdenâ: kulumuz
nusb: yorgunluk, dert 'azâb: azap, eziyet
urkud: vur ricl: ayak biriclike: ayağınla
mugtesel: yıkanacak bârid: serin şerâb: içilecek

Olay çok açık: bir kişinin başına musibetler yağıyor, o sabrediyor.
Ayak sebep oluyor, su geliyor; su sebep oluyor, hastalık gidiyor.
Bakalım hikmet çeşmelerimiz ne ders veriyor:

"Hazret-i Eyyüb Aleyhisselâm'ın zahirî yara hastalıklarının mukabili bizim bâtınî ve ruhî ve kalbî hastalıklarımız vardır. İç dışa, dış içe bir çevrilsek, Hazret-i Eyyüb'den daha ziyade yaralı ve hastalıklı görüneceğiz... O münacat-ı Eyyübiyeye, o Hazretten bin defa daha ziyade muhtacız."
(İkinci Lem'a)

Mevlânâ, hayatı günah içinde geçmiş bir çalgıcının pişmanlıkla tevbesini anlatıyor. Tevbenin etkisini bal denizine, onu da Eyyub Nebi'nin şifalı suyuna benzetiyor:

murg-i âbî garq-i deryâ-yî 'asel
ayn-i eyyûbî şerâb-î mugtesel
(Mesnevi I/2096)

murg: kuş âb: su murg-i âb: su kuşu, ördek 'asel: bal

(çalgıcı) bal denizine gark olmuş ördek (gibi)
aynı Eyyub'un yıkanacak ve içilecek (suyu gibi)

Şeksiz Şüphesiz

2005-07-21T10:13:00.000+03:00

"yaqîn" şüpheden uzak kesin bilgi anlamına geliyor.
Hüdhüd'ün Süleyman'a söylediği sözde bu anlam var:

27:22 ... veci-tuke min sebein binebein yaqîn
Sana Sebe'den kesin bir haber getirdim.

Şüpheden uzak kesin bilginin üç seviyesi var:

102:5 kellâ lev ta'lemûne 'ilmel-yaqîn
Hayır, keşke kesin olarak bir bilseniz!

102:7 summe leteravunnehâ 'aynel-yaqîn
Sonra onu (Cehennemi) kesin olarak göreceksiniz.

56:95 inne hâzâ lehuve haqqul-yaqîn
Doğrusu kesin gerçek budur.

69:51 veinnehû lehaqqul-yaqîn
O (Kuran) şüphesiz kesin gerçektir.

Bu seviyeleri anlatmak için ateş benzetmesi çok uygun düşer.
ilmel-yakîn: duman görüp ateşin varlığını bilmek
aynel-yakîn: ateşi yakından görmek
hakkal-yakîn: ateşe parmağını değdirmek

Hemen her bilgi türüne uygulanabilir. İslami bilgileri örnek alalım.
ilmel-yakîn: bir şarkiyatçı titizliği ile İslam'ı bilmek
aynel-yakîn: salih bir kişinin iyi amellerinde İslam'ı görmek
hakkal-yakîn: İslam'ı bizzat yaşamak

Kuran'da yakîn kelimesinin bir anlamı daha var: Ölüm.
Şu dünyadaki kaçınılmaz, değiştirilmez tek kesin gerçek.

15:99 va'bud rabbeke hattâ ye-tiyekel-yaqîn
Yakîn gelinceye kadar Rabbine kulluk et.

74:47 hattâ etânel-yaqîn
"Yakîn bize (o haldeyken) geldi."

Allah'ın günlerini ummayanlar

2005-07-15T23:38:00.000+03:00

Casiye suresinin 14 ve 15. ayetlerinde Rabbimiz şöyle diyor:

qul lillezîne âmenû
iman edenlere de ki

yagfirû lillezîne lâ yercûne eyyâmallâh(i)
Allah'ın günlerini(n geleceğini) ummayanları bağışlasınlar

liyecziye qavmen bimâ kânû yeksibûn
bir milletin yaptıklarına (Allah'ın) karşılık vereceği (günler)

men 'amile sâlihan felinefsih(î)
kim yararlı iş işlerse kendi lehinedir

vemen esâe fe'aleyhâ
kim kötülük yaparsa kendi aleyhinedir

summe ilâ rabbikum turca'ûn
sonra Rabbinize döndürülürsünüz

Ayetler yorum gerektirmiyor, çok açık.
Yalnız dikkat edin, kafirler, zalimler demiyor da
"Allah'ın günlerini ummayanlar" diyor.

Doğru Söz

2005-07-01T23:44:00.000+03:00

Durup Ahzâb suresi 70-71. ayetlere bakalım. Sözün doğruluğunun önemini düşünelim. Allah'tan sakınıp, doğru sözlü oluşun sonucuna kulak verelim.

yâ eyyuhellezîne âmenuttequllâhe
70. Ey iman edenler, Allah'tan sakının
veqûlû qavlen sedîdâ
ve doğru söz söyleyin

yuslih lekum a'mâlekum veyagfirlekum zunûbekum
71. ki, (Allah) işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın
vemen yuti'illâhe verasûlehu
Kim Allah'a ve Rasulune itaat ederse
feqad fâze fevzen 'azîmâ
gerçekten büyük bir başarıya ermiş olur

Rabbimiz bizi doğru sözlülerden eylesin. İşlerimizi düzeltsin -ki, zaten işleri hep sarpa sardıran şey yalan değil midir-. Bizi bağışlasın. Nihayetinde de gerçek başarıya erdirdiği kullarından eylesin.

Tamah Ama Nasıl?

2005-06-24T23:47:00.000+03:00

Türkçe "tamah" kelimesine çok olumsuz bir anlam yüklenmiş: aç gözlülük, doymazlık. (İng. greed) Kelimenin aslı Arapça "tama'a" fiili: hırsla, ümitle istemek. Kuran'da 12 kere geçen bu kelime çoğu zaman olumlu bir istek belirtiyor. Dört yerde "korku" ile kullanılmış:

7:56. Düzeltilmişken, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın.
Allah'a korkarak ve umutla yalvarın.
Doğrusu Allah'ın rahmeti iyi davrananlara yakındır.

13:12. Korku ve ümide düşürmek için size şimşeği gösteren,
yağmurla yüklü bulutları meydana getiren O'dur.

30:24. Size korku ve ümit veren şimşeği göstermesi, gökten
su indirip ölümünden sonra yeri onunla diriltmesi O'nun varlığının
belgelerindendir. Bunlarda, düşünen millet için dersler vardır.

Son inci Secde suresindeki secde ayetinden hemen sonra:

tetecâfâ cunûbuhum 'anil-medâci'i
32:16. vücutları yataklardan uzak durur

yed'ûne rabbehum havfen vetama'an
korkarak ve umarak Rablerine yalvarırlar

vemimmâ razaqnâhum yunfiqûn
verdiğimiz rızıklardan (başkaları için) harcarlar

Yâsîn'de "mubîn"

2005-06-22T08:26:00.000+03:00

Hidayete giden yollar çok açık. Kur'an çok açık. Risalet çok açık.
Hâlâ nasıl kulaklarımızı tıkarız, bilmem ki?
Yâsîn deriz önce, sonra "imâmin mubîn", yani apaçık kaydedilişe buyrulur:
12. Hiç şüphesiz ölüleri (sadece) biz diriltiriz! Önden gönderdikleri şeyleri ve (bıraktıkları iyi veya kötü bütün) eserleri yazarız. (Zaten biz) her şeyi apaçık bir kütük'de say(ıp zaptet)mişizdir.

Sonra, apaçık tebliğ: "belâgul-mubîn"
16-17. (Elçiler) dediler ki: "Rabbimiz biliyor ki hakîkaten biz, size gönderilmiş elçileriz. Üzerimizdeki (vazîfe), açıkça tebliğden başkası değildir."

Hâl böyleyken hâlâ ilahlar edinmek nasıl da apaçık bir şaşkınlıktır: "dalâlin mubîn":
23-24. Ben, O'ndan başka ilahlar edinir miyim? Eğer çok esirgeyen (Allah) bana bir zarar vermek dilerse, onların (o putların) şefaati bana hiç bir fayda vermez ve beni kurtaramazlar. Şüphesiz (böyle yaparsam o zaman) ben, apaçık bir şaşkınlık ve ziyan içinde olurum.

Eğri gözler doğru görse şaşmalı. Hele de o eğri gözlerin ceplerine dokunacak işler olursa:
47. Onlara: "Allah'ın size rızık olarak verdiği şeylerden (Allah rızası için fakirlere) harcayın" denildiği zaman küfre sapanlar, inananlara, "Allah'ın dilediği taktirde yedireceği kimseye biz mi yedirecekmişiz? Siz ancak apaçık bir sapıklık üzeresiniz" dediler.

Ve apaçık düşman bellidir: "âduvvun mubîn".
İşte, en büyük müflis, başka müflis aramaya ne hâcet:
60-61. Ey Âdemoğulları! Ben size "Şeytana kulluk etmeyin/tapmayın, çünkü o, sizin apaçık düşmanınızdır. Bana kulluk edin, işte doğru yol budur" diye bildirmedim mi?

Hamd O'na ki, Kitabımız da apaçıktır. Akleden kalplere, çağlayan gözlere, haşyet duyan gönüllere: " qurânun mubîn"
69. Biz ona (Peygambere) şiir öğretmedik, (bu) ona yakışmaz da. O(nun getirdiği) bir öğüt ve apaçık bir Kur'an'dan başkası değildir.

İnsan nasıl da yaratılışına bakmaz, haddi aşar, kibre düşer, hasım kesilir ve kendine yazık eder: "hasîmun mubîn"
77. İnsan, bizim kendisini bir nutfeden yarattığımızı görmedi mi ki, şimdi o apaçık hasım kesildi.

Peki, apaçık yollar dururken, nasıl apaçık düşmanın eline düşer de apaçık hasım kesilir?
Tamah. İnsanın tamah etmesi... Neye mi? Dünya namına ne diyorsa, ona... Dünya namına neye değer veriyorsa, ona... Bu ister bir çöp parçası olsun, veyahut da taş... Ya bir kağıt parçası, ya da bir insan, hani onu O'ndan uzaklaştıran... Ya da bizzat kendisi... Kendi arzu ve istekleri... Velhâsıl dünya işte... Mâsiva...

Rabbimiz bizi ham tamahtan korusun, dilerim.
Bizi Yolundan hiç ayırmasın.

İmtihan

2005-06-17T10:24:00.000+03:00

Hayatın imtihan olduğunu sözde kabullenmek zor değil de, fiilde kendi istediklerimizin olmaması ağır gelir. Sınavdaki öğrencinin soruları beğenmemesi gibi. "Öbür bülümü iyi çalışmıştım, bu konudan sordu!"

İmtihan dedik ya, çalışmak bizden, denemek O'ndan.

elif, lâm, mîm
ehasiben-nâsu ey-yutrekû ey-yaqûlû âmennâ vehum lâ yuftenûn
veleqad fetennellezîne min qablihim
feleya'lemennallâhullezîne sadaqû veleya'lemennel-kâzibîn

29:1-3. Elif, Lam, Mim.
İnsanlar, "inandık" deyince, denenmeden bırakılacaklarını mı sanırlar?
Biz kendilerinden öncekileri de denemiştik.
Allah elbette doğru söyleyenleri de, yalancıları da ortaya çıkaracaktır.

Ekmek ve can

2005-06-10T10:27:00.000+03:00

fel-yenzuril-insânu ilâ ta'âmih
80:24 İnsan, yiyeceğine bir baksın
ennâ sabebnel-mâe sabbâ
Doğrusu suyu bol bol indiririz
summe şaqaqnel-arda şaqqâ
Sonra yeryüzünü iyice yarar,
feembetnâ fîhâ habbâ
orada taneli ekin bitiririz

Bir lokma ekmeğin hikayesi böyle başlıyor:

cansız su gökten indiriliyor
cansız toprak çatlatılıyor
cansız hava ve cansız güneş ile
canlı buğday bitkisi bitiriliyor
bir tohum 700 tane veriyor

bu canlıyı kesip öldürüyoruz
tanelerini ayırıp eziyoruz
cansız un oluyor, toz gibi ufalanıyor
cansız suyla karıştırıp maya ekleyince
canlı hamur kabarıyor

onu da fırına atıp öldürüyoruz
kabuğu kızarmış, içi yumuşak
cansız ekmek bize can katıyor

yuhricul-hayye minel-meyyit
ayetinin tecellisi olarak
cansızdan can çıkartılıyor.

Yetmez miydin, Sen Ey Ölüm!

2005-06-03T10:29:00.000+03:00

kellâ bel tuhibbûnel-'âcile

Hayır! Hayır! Siz âcil olanı seviyorsunuz

vetezerûnel-âhire

ve ahireti (sonra geleni) bırakıyorsunuz

Öyle... Maalesef öyle... Peşin olanın peşindeyiz. Yakın olanı seviyoruz. Şimdiyi istiyoruz. Burada ve hemen olsun, diliyoruz. Nefs ısrarcı, şeytan aldatıcı, dünyaysa pek cazip. Halbuki,

"Göz odur dağın ardını göre

Akıl odur başa geleceği bile"

Hep çok zamanımız var, sanıyoruz. "Şimdi önümüzdeki lezzetleri kaçırmayalım, sonra iyilerden oluruz", umuyoruz. Yıllar geçiyor, ömür bitiyor, "Hiç yaşamamış gibiyim!", diyoruz. Varışımız, durağımız, yurdumuz ancak ahiret, buraya bir uğradık geçiyoruz, unutuyoruz. Ancak bir yolcuyuz, oyalanıyoruz. Sahi, ne çok yanılıyoruz.

Dünya ise aslında karanlık bir gece... Herşeyin örtüldüğü, kimsenin kimseyi hakkıyla bilemediği, niyetlerin açık edilemediği bir yer. Gün, o gün doğacak, bekliyoruz. Yarın rûz-ı mahşer, içlerin dış olduğu, hâllerin yüzlerden okunduğu dehşetli bir gün olacak, biliyoruz:

vucûhun yevmeizin nâdire
ilâ rabbihâ nâzire

vevucûhun yevmeizin bâsire
tazunnu en yuf'ale bihâ fâqire

Nice yüzler vardır ki, o gün parlaktır.

Rablerine bakarlar.

Nice yüzler de vardır ki, o gün asıktır.

Bel kıran bir felâkete uğrayacaklarını anlarlar.

Halbuki, yetmez miydin, sen ey ölüm, nasihat olarak? Yetmez miydin?

kellâ izâ belagatit-teraqiy

ve qîle men râq

vezanne ennehul-firâq

vel-teffetis-sâqu bissâq

ilâ rabbike yevmeizinil-mesâq

Dikkat edin (can) köprücük kemiklerine dayandığı zaman,

"Var mı çare bulacak?" denilir.

Artık (can çekişen), hakîkaten bir ayrılış olduğunu sezer,

Bacak bacağa (can havliyle) dolaşır.

O gün sevk ancak Rabbinedir.

Yunus ne güzel bilmiş:

"Giderimiş bunda gelen, dünya işi cümle yalan

Ağlar ömrün yavı kılan, âh nideyim ömrüm seni"

(Ayet-i kerimeler, Kıyâme suresi 75:20-30)

Yalancının Söylediği Doğru Söz

2005-06-02T09:30:00.000+03:00

Tuhaf bir bir bilmece:
öyle bir doğru söz bulun ki,
söyleyen yalancı olsun

Yani söz doğru, söyleyen yalancı.
Kitabımızda ilginç bir örneği var.

63:1 izâ câekel-munâfiqûne qâlû
münâfıklar sana geldiğinde şöyle derler:
neşhedu inneke lerasûlullâhi
"Şehadet ederiz ki, sen elbette Allah'ın elçisisin"

Söz doğru, Allah biliyor, biz de şâhidiz:
vallâhu ya'lemu inneke lerasûluhû
Allah biliyor ki, sen elbette O'nun elçisisin

Ancak söyleyen yalancı, biz bilmeyiz, Allah şâhit:
vallâhu yeşhedu innel-munâfiqîne lekâzibûn
Allah şehadet eder ki, o münafıklar hiç şüphesiz yalancıdırlar.

Demek ki, özü de sözü de bir olan o elçi (salât ve selam ona) hakkında, bir yalancının dili bile yalan söylemesine izin vermiyor, doğruluğuna şahit oluyordu.

Esmanın Tecellisi

2005-05-27T10:35:00.000+03:00

Hz İbrahim'in içli bir duası, gönülden yakarışı:

... illâ rabbel-'âlemîn
ellezî halaqanî fehuve yehdîn
vellezî huve yut'imunî veyesqîn
veizâ maridtu fehuve yeşfîn
vellezî yumîtunî summe yuhyîn
vellezî atma'u ey-yagfira lî hatîetî yevmed-dîn
rabbi heb lî hukmen veelhiqnî bis-sâlihîn

Önce seslerin etkisine bakın. Bu parçayı yüksek sesle
kendinize okuyun, nasıl etkili olduğunu göreceksiniz.
Söylemek dinlemekten çok daha etkili.
Sonra anlamına bakın, ne kadar sade ve güçlü.

26:77-83 ... ancak alemlerin Rabbi:
Beni yaratan, doğru yola eriştiren O
Beni yediren de, içiren de O
Hasta olduğumda şifa veren O
Beni öldürecek, sonra da diriltecek O
Ahiret gününde hatalarımı bağışlamasını umduğum O
Rabbim, bana hikmet ver ve beni iyiler arasına kat.

Esmanın tecellisi böylece dile getirilmiş:

yokluk gerekiyor Hâliq ismi için
dalâlet gerekiyor Hâdi ismi için
açlık gerekiyor Rezzâq ismi için
hastalık gerekiyor Şâfi ismi için
ölüm gerekiyor Muhyi ismi için
hata gerekiyor Gaffâr ismi için
ahiret gerekiyor Âdil ismi için
dua gerekiyor kulluk etmek için

Rahman'a Yaklaştırılanlar

2005-05-20T11:25:00.000+03:00

Mutaffifîn suresi hakkaniyet duygusundan yoksun, bencil, tüm çifte standartçıların "vay hâline" diye başlamıştı. Okuduk ve üzerine düşündük. Rabbim bizi esirgesin, basîret ve ferâset versin.

Ardından surede, Allah'ın âyetlerine "esâtîrul-evvelîn" diyen, kalpleri pas bağlamış, ebedî rahmetten mahrum, haddi aşan nankörlere seslenilir.

Sonrasında ise sıra iyilere ve Rahman'a yaklaştırılanlara gelir. Onlar ki;
83:22. innel-ebrâra lefî na'îm
şüphesiz ebrâr (iyiler) naîm (bol nimet) içindeler
23. 'alel-erâiki yenzurûn
tahtlar üzerinde etrafı seyrederler
24. ta'rifu fî vucûhihim nadraten-na'îm
yüzlerinde o cennetin pırıltısını tanırsın
25. yusqavne min rahîqin mahtûm
onlara mühürlü hâlis rahîkten içirilir

Rahîk için "saf şarap, en eskisi, en hoşu" da denilmiş. Sâffât Sûresi'nde de bahsi geçen, neşesi ve lezzeti çok olan, sersemlik ve baş ağrıtma özelliği olmayan, içenlere lezzet veren içecek olarak tefsir edilmiş (37:46-47).

Bakalım, ebrârın bu içeceği nasılmış, onun için ne yapılırmış:
26. hitâmuhu misk
sonu misktir

Öyle güzel bir içecek ki, sonu tortu değil, misk. Tıpkı içenlerde keder ve sıkıntı değil, ancak sürûr ve neşe bıraktığı gibi.

vefî zâlike fel-yetenâfesil-mutenâfisûn
o halde yarışanlar bunun için yarışsın

Münâfese, başkasında görülen bir olgunluğa imrenip güzel şeylerde yarışmak demek. Haset gibi değil. Çünkü haset eden kemâle düşmandır ve karşısındakinin zarar görmesini, nimetinin yok olmasını ister. Buradaki yarışçı ise olgunluğa âşık, karşısındakinin daha da ileri gitmesini istiyor. Bizâtihî güzeliklere erişilmesi onu memnun ediyor.

27. vemizâcuhu min tesnîm
onun karışımı tesnîmdendir
28 'aynen yeşrabu bihel-muqarrebûn
o bir kaynaktır ki, ondan yakın kılınanlar (muqarrebûn) içerler

Demek "tesnîm", iyilerin rahîq içeceğine katılacak olan ama öte yandan da Allah'a yaklaştırılmış kulların katıksız içeceği cennet içkisi olacak.
Ne hoş... Rabbim bizi Tesnîm pınarına kavuşanlardan eylesin.

Ya Râb, Korktuğumuza Uğratma!

2005-05-13T11:24:00.000+03:00

Yakup, oğullarına alacakları bir tedbir söyler ama şunu kesin olarak bilir:
12:67 vemâ ugnî 'ankum min-allâhi min şey
..."Ama Allah katında size bir faydam olmaz,
inil-hukmu illâ lillâh, 'aleyhi tevekkeltu
hüküm ancak Allah'ındır, O'na güvendim"...

12:68 mâ kâne yugnî 'anhum min-allâhi min şey
...bu, Allah katında onlara bir fayda sağlamazdı,
illâ hâceten fî nefsi ya'qûbe qadâhâ
ancak Yakup içindeki arzuyu ortaya koymuş oldu...

Yakup'a kısa vadede fayda vermemiş, korktuğu başına gelmiş.
Rabbim korktuklarımızın ve nefsimizin şerrinden korusun.

Çifte Standartçıların Vay Hâline!

2005-05-06T11:01:00.000+03:00

Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla

veylun lil mutaffifîn
83:1 mutaffifîn'in vay hâline

Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay hâline, buyuruyor, Rabbimiz.

Ölçü ve tartı sadece 3 kg domates, 5 m bezle sınırlı olabilir mi? Zihnimizde var olan ve eylemlerimizi o doğrultuda işlediğimiz tüm "ölçü ve tartılarımız" ne olacak? Hani, içimizdeki terazilerimiz. Mihenk taşlarımız. Hatırlayalım, Müddessir suresinde, Rasul'un davetini ölçüp biçen o zalimi (74:18-20):

innehû fekkera veqadder
o düşündü ve ölçtü biçti

fequtile keyfe qadder
kahrolası, nasıl ölçtü biçti

summe qutile keyfe qadder
sonra o kahrolası, nasıl da ölçtü biçti

Evet, o inkârcı zâlim öyle ölçüp biçmişti ki, bu yaptıklarından belli oldu (74:21-25):

summe nazar, summe 'abese vebesar, summe edberâ vestekber
sonra baktı, sonra kaşlarını çattı ve suratını astı, sonra arkasını döndü ve kibirlendi

feqâle in hâzâ illâ sihrun yu°ser, in hâzâ illâ qavlul-beşer
ve dedi, "Bu sihirden başka birşey değildir. Bu ancak bir insan sözüdür."

Devam edelim, o ölçüde tartıda hile edenlere iyice bakalım. Onlar ne yaparlarmış (83:2-6):

ellezîne izektâlû 'alen-nâsi yestevfûn
onlar ki, insanlardan ölçerek aldıkları zaman tam alırlar

veizâ kâlûhum ev vezenûhum yuhsirûn
onlara (vermek üzere) ölçtükleri veya tarttıklarında eksik verirler

İşte, tipik çifte standartlar... Alırken başka, verirken başka... Kendisine başka, başkasına başka... Kendi çocuğuna başka, başkasının çocuğuna başka

elâ yezunnu ûlâike ennehum meb'ûsûn
sahiden bunlar sanmıyorlar mı, yeniden diriltileceklerini

liyevmin 'azîmin
büyük bir günde

yevme yeqûmun-nâsu lirabbil-'âlemîn
o gün insanlar kalkacaklar, alemlerin Rabbi için

Çünkü o gün hesap var.

İçimizdeki mihenk taşlarını doğrultalım ki, yanlış ölçüp biçenlerden olmayalım.

Yoksa, yanlış ölçüp biçenlerin vay hâline...

Kelebeğin Kanatlarında

2005-05-06T10:52:00.000+03:00

- "Bir gün öleceğiz işte ..."
- "Allah gecinden versin, o ne biçim söz!"

- "Ölürsem eğer ..."
- "Sus, lütfen, yeri mi şimdi!"

- "Kara toprak, beyaz kefen ..."
- "Etme bu lafları, asla duymak istemem!"

Gün olur, mezarlığın kapısındaki cümleye dayanamayanlar çıkar:
"Her can ölümü tadacaktır".

Artık modern insana ölümün değil kendisi, sözü bile ağır geliyor. Ne acı... Mümkünse onu hayatından alabildiğine uzağa atmak istiyor. Göremeyeceği kadar uzağa... Hayatının tadını kaçırmayacak kadar uzağa...

Sanki ölüm başımızı kuma gömdükçe kaçabileceğimiz bir şey!

Evet, mezarlıkları şehirlerin dışına kolayca atabiliriz. Ama ölümü asla... Onu hatırlatacak levhaları ellerimizle silebiliriz. Ama hakikatini asla... Sözünü her seferinde susturabiliriz. Ama kendisini asla... Takdir edilen zaman geldi mi, gelir o ecel, kendinden kaçan da dahil aradığını bulur ve gider. Çünkü hayatta insanın başına geleceğinden kesinlikle emin olduğu tek bir şey varsa, o da ölümdür.

Ölüm ki, hayat kadar gerçek.

ellezî halaqal-mevte vel-hayâte
67:2 O ki, yarattı, ölümü ve hayatı

Hayır! Ölüm ki, hayattan daha gerçek.

vekuntum emvâten feahyâkum
2:28 ölü idiniz, size can verdi
summe yumîtukum summe yuhyîkum
sonra öldürecek, sonra size can verecek

Kitab'ımızda gece ve gündüzün beraberliği kadar hayat ve ölüm de içiçe. Çünkü ölüm, ruhun serüveninde ancak bir adım. Tek bir adım. Süregiden akışta sadece bir nokta. Son değil. Asla, son değil. Hamd O'na ki, son değil. Bilakis ebedî hayat için geçilecek kapı. Onu sevelim ya da sevmeyelim, hepimizin geçeceği tek kapı...

Onun ardından ise artık zaman duruyor ve sonsuzluk:

summe ileyhi turca'ûn
sonra O'na döneceksiniz

Ne güzel ki ölüm, O'na ve ahiret gününe inanıp, erdemli yaşayış sürenler için kelebeğin kozasından çıkışı... Kanatlanıp uçuşu... Kulun Refik-i Âlâ'ya varışı... Yaratıcı'sına dönüşü... Vuslatı...
Bembeyaz son giysisi içinde insan, üzerindeki son emaneti de tertemiz toprağa verip, ruhuyla yücelse, hele bir de başucunda huvel-bâqî yazsa, ona ölümden ne gam...

Tertemiz Gitmek Varken..

2005-04-29T16:55:00.000+03:00

Bir bahçedesiniz, harika bir bahçe, nimetlerle süslü.
Herşey serbest, sadece bir ağaç var, yasaklanmış.
Bahçenin cömert sahibi izin vermiyor o ağaca.

2:35 vekulâ minhâ ragaden haysu şi-tumâ
oradakilerden istediğiniz gibi serbestçe yiyin
velâ taqrabâ hâzihiş-şecerete fetekûnâ minez-zâlimîn
yalnız şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz

Ama ağaç çok güzel, çekici, büyüleyici.
Her taraftan sizi çağıranlar var.
"gel, şu ağaca bir dokun"
Ağaca yaklaşmayın, dokunmak nerede
"bir kerecik dokun, bak ne güzel bir ağaç"

Emre karşı gelip dokundunuz.
Ağacın yaprakları ne kadar da yeşilmiş.
Bahçe zaten yemyeşil, ama bu ağaç başka yeşil.
"elini uzat, bir yaprak tut"
lâ taqrabâ hâzihiş-şecere
"ne zararı var, bak ne güzel bir yaprak"

Yaprağı tuttunuz, bitti mi?
Ah, o meyveler, ateş rengi.
Tadı nasıldır kim bilir...
"bunlar çok tatlı, bir tanecik kopar"
Come not near this tree
"sahibi zengindir, bir meyveden ne kaybeder"

Meyveyi kopardınız, elinizi yaktı.
Kendisi sıcak değil, ama isyan yaktı.
Hemen fırlatıp attınız.
"bunu yemelisin, ölümsüz olacaksın"
lâ taqrabâ hâzihiş-şecere
"yemezsen çürürsün, yok olursun"
Zalimlerden olursunuz
"sahibi büyüktür, affeder"
Bu ağaca yaklaşmayın
"hadi, ye bir lokma, ölümsüz ol"

Ondan bir lokma sizi asi yaptı. Ama tevbe kapısı da açık:

rabbenâ zalemnâ enfusenâ
7:23 Rabbimiz, kendimize zulmettik
veil-lem tagfir lenâ ve terhamnâ
bizi bağışlamaz ve bize acımazsan
lenekûnenne minel-hasirîn
kaybedenlerden oluruz.

Hepimizin yasak ağaçları var bu bahçede.
Çekici meyvelerin daveti, etrafın aldatmacası.
Yaklaşmayın o ağaçlara, bakın yemeyenler var.
Yiyenler daha bu dünyada zararda, bin pişman.
Elbette, O büyüktür, affeder, şüphemiz yok.
Ama O'na tertemiz gitmek daha iyi değil mi?

Muhammed, Salat ve Selam Ona

2005-04-22T16:53:00.000+03:00

Muhammed (salat ve selam ona) ismi bakalım Kuran'da nasıl geçiyor:

muhammedur-rasûlullâh
48:29 Muhammed Allah'ın elçisidir

vellezîne ma'ahû eşiddâu 'alel-kuffâri ruhamâu beynehum
onun yanındakiler inkarcılara şiddetli, birbirlerine merhametlidir

Onun elçilik haberi özel ismiyle sadece burada verilmiş.
"lâ ilâhe illallâh" hükmü ise başka iki ayette geçiyor.

vemâ muhammedun illâ rasûlun qad halet min qablihir-rusul
3:144 Muhammed ancak bir elçidir, ondan önce de elçiler geçmişti

efe im-mâte ev qutile-nqalebtum 'alâ a'qâbikum
ölür veya öldürülürse geriye mi döneceksiniz?

Uhud savaşında inen bu ayet, onun ölümsüz olmadığını hatırlatıyordu. Tam yedi sene sonra, "Muhammed ölmez, ölmedi" diyenlere, bir sıddık kalkıp bunları okuyunca, sahabeye "bu ayeti sanki ilk duyuyorduk" dedirtmişti.

vellezîne âmenû ve'amilus-sâlihâti
47:2 inanıp yararlı iş işleyenlerin

veâmenû bimâ nuzzile 'alâ muhammedin
ve Muhammed'e indirilene inananların

vehuvel-haqqu mir-rabbihim
(o Rablerinden hak olarak inmiştir)

keffere 'anhum seyyiâtihim veaslaha bâlehum
kötülüklerini Allah örter ve durumlarını düzeltir.

Bu da 47. sureye adını veren müjde ayeti.
Haberi getirenin karakterine çok uygun bir müjde.

Bu üç ayetten başka, 33:40 var, geçen hafta yazılmıştı.
Bir de 61:6'da "Ahmed" isminin İncil'de geçtiği haberi var.

essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ rasûlallâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ hayre halqillâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ emîne vahyillâh

Aynı Hizada Durabilmek

2005-04-20T12:46:00.000+03:00

"Vallahi, biz savaş kızıştı mı Resulullah (sav)'a sığınırdık. Bizim cesurumuz Resulullah (sav)'a, aynı hizada durabilendi."

Huneyn savaşının ardından söylenmiş bir cümle, bu cümle... Sahabeden Bera İbnu Azib söylüyor, Allah ondan razı olsun. (Müslim, Cihad 79, 1776)

Çok dikkatli bakmamız gereken bir gün: Huneyn günü.

Büyük derslerle dolu bir nokta... Allah-u Teâlâ'nın "Gücünüze bakıp da kibirlenmeyin" dediği bir an... Zaferin de, hezîmetin de O'ndan olduğunun hakkel-yakîn bilindiği bir hâl...

leqad nasrakumullâhu fî mevâtine kesîretin
9:25 Andolsun ki Allah size birçok yerde yardım etmişti
veyevme huneyn
Huneyn gününde de
iz a'cebetkum kesretukum felem tugni 'ankum şey-en
çokluğunuz sizi gururlandırmış, size hiç fayda vermemişti
vedâqat 'aleykumul-ardu bimâ rahubet
ve bunca genişliğine rağmen yeryüzü size dar gelmişti
summe velleytum mudbirîn
sonra bozularak arka dönüp kaçmıştınız.

Rasulullah'ı Taif'te biliriz. Taşlara şefkatiyle, dualarıyla mukabele eden efendimizi... En zayıf anda ancak O'na sığınan hayat modelimizi.

Sonra Rasulullah'ı Uhud'da biliriz. Sayıca azken dahi zafer azmini. Tam da bozguna dönüşmüşken canla başla çabalayışını...

Ve Huneyn gelir.

Huneyn çok enteresan bir savaş. Bu tarafta Mekke'nın fethinin ardından hazırlanmış dev bir müslüman ordusu var. Dile kolay, oniki bin kişi. Ordunun kollarından birinin komutanı Halid bin Velid. Hatta kimi Mekkeli müşrikler bile dahil olmuşlar ki, ganimet alalar. Savaş nasıl olsa kazanılacak ya... Nasıl olsa üstünler ya... Kimi kalplerde gurur ve kibir yer tutmuş. Zerresi olmamalıyken...

Karşı taraf Arabistan'ın diğer bölgelerinden toplanmış müşrik ordusu. İttifak kurmuşlar. Hatta kadın, çocuk ve mallarıyla gelmişler. Bunun kendileri için bir ölüm-kalım savaşı olduğunu gösterircesine...

Ve beklenmedik an... Düşmanın pususuna düşen askerler... Birden bire müslüman ordusunun çözülüşü...

Kaçış...

İşte sonrasında soruyorlar:

"Bir adam Bera İbnu Azib (ra)'e geldi ve: 'Ey Ebu İmare! Huneyn gününde hepiniz geri mi kaçtınız?'"

Rasulullah ve onun çevresindeki pek az bir grup hariç herkes kaçıyor.

Aleyhissalatu vesselam bir yandan dua ediyor, Allah'tan yardım istiyor:

"Şöyle diyordu: 'Ben Peygamberim yalan değil! Ben Abdulmuttalibin Oğluyum! Allah'ım yardımını indir.'"

Zafer beklerken geliyor, bozgun...

Gerçi sonra Rasulullah askerleri düzene koyuyor ve en sonunda toparlanılıyor. Nihai zafer sağlanıyor ama bu durum evvelinde olan-biteni değiştirmiyor.

Allah kalplerimizi Rasul'unun yolunda sabit kılsın. Onun yanında durmak hiçbir asırda kolay değil. Ne demişler baksanıza: "Bizim cesurumuz Resulullah (sav)'a, aynı hizada durabilendi."

Bugün de öyle değil mi?

Âlemlere Rahmet

2005-04-20T12:35:00.000+03:00

21:107 vemâ erselnâke illâ rahmeten lil'âlemîn
seni ancak alemlere rahmet olarak gönderdik

Neden alemlere rahmettir o?
Çünkü Rabbimiz "belâ" dediğimiz günde böyle bir söz vermedi.
Buraya gelmeden önce yaptığımız anlaşmada uyarılmak yoktu.
İnsana vicdan verilmişti, iyiyi kötüden ayırmak için.
Akıl verilmişti, bir Yaratıcısı olduğunu bilmek için.
Gönül verilmişti, O'nu özlemek, O'nu sevmek için.

Fakat bunlar yetmedi insana.
Uyarılmak ve müjdelenmek gerekiyordu.
Bunun için en yakın, güçlü meleğini görevlendirdi.
Kendi sözünü ona yükleyip gönderdi.
Bunu taşımaya gücü yetecek bir insan yarattı.
Rahmet buydu işte, rahmetin üçlü tecellisi.
Cebrail, Kuran, Muhammed.

Belki gene bulurduk iyiyle kötüyü,
Belki gene bilirdik Yaratanımızı,
Belki gene özlerdik, severdik,
O rahmet olmasaydı...

Ama bilemezdik Allah'ın yüceliğini.
Anlayamazdık kusursuz bir hayatı,
Eğilmez, bükülmez bir imanı,
Öteleri gören kalb gözünü,
Harama uzanmayan elleri,
Yalana yaklaşmamış bir dili,
Yorulmaz mücadele ruhunu,
Hiçbirini anlamazdık, o rahmet olmasaydı.

Sevdim seni hep canlara canân diye sevdim
Bir ben değil âlem sana hayrân diye sevdim
Ahlâkını medh etmede Kur'ân diye sevdim
Gül yüzlü melekler sana hayrân diye sevdim
Bir lâhza nazar en büyük ihsân diye sevdim
"Âlemlere rahmet" dedi Rahmân diye sevdim

essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ rasûlallâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ emîne vahyuallâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ seyyidel-evvelîne vel-âhirîn

En Güzel Örnek

2005-04-15T16:40:00.000+03:00

Allah'ın elçisi (salat ve selam ona) hakkında bakalım Allah'ın kitabı ne diyor?

qul in kuntum tuhibbûnallâhe fettebi'ûnî
3:31 De ki: "Allah'ı seviyorsanız bana uyun"

yuhbibkumullâhu veyagfir lekum zunûbekum
Allah da sizi sevsin, günahlarınızı bağışlasın

vallâhu gafûrur-rahîm
Allah gafûrdur, rahîmdir

Bu ayette ne güzel bir döngü var. Evvelâ, "Kime dua kapısı açılmış ise ona rahmet kapıları açılmış demektir." (Tirmizi, Daavât, 112, 3542

Kulun duası aynı zamanda Allah'ın rahmeti demekti. Durduk ve dua ettik, Rabbimiz bizi sevsin rahmet etsin diye. Derken Rabbimizin sözünü işittik: Rasule uymak gerekti ki, O da bizi sevsin. Peki, Allah'ın elçisi ne demişti? Evet, aynı noktaya, o koca daireyi aşıp da başlangıç noktamıza vardık...

leqad kâne lekum fî rasûlillâhi usvetun hasene(tun)
33:21 sizin için Allah'ın elçisinde güzel bir örnek vardı

limen kâne yercullâhe vel-yevmel âhire vezekerallâhe kesîrâ
Allah'a ve ahiret gününe kavuşmayı uman ve Allah'ı çok anan için

Bu nitelikleri kim istemez? Bunları kazanmak için onu örnek almak gerekiyor.
(Küçük bir soru: "usvetun hasene" deyimi başka kim için kullanılmış?)

mâ kâne muhammedun abâ ahadim-mir-ricâlikum
33:40 Muhammed içinizden hiçbir adamın babası olmadı

velâkir-rasûlallâhi vehâtemen-nebiyyîn,
lakin, Allah'ın elçisi ve nebilerin mühürüdür

vekânallâhu bikulli şey°in 'alîmâ
Allah her şeyi Bilendir.

essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ rasûlallâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ emîne vahyuallâh
essalâtu vesselâmu 'aleyke yâ seyyidel-evvelîne vel-âhirîn

Onlar

2005-04-08T16:35:00.000+03:00

Âli 'imrân suresinde takva sahiplerinin veciz ama kapsamlı
bir tanımı var, hepimiz için rehber olacak bir tanım:

ellezîne yunfiqûne fis-serrâi veddarrâi
bollukta ve darlıkta infak edenler
vel-kâzimînel-gayza
öfkelerini tutanlar
vel-'âfîne 'anin-nâsi
insanları affedenler
vallâhu yuhibbul-muhsinîn
Allah muhsinleri (iyilik yapanları) sever

vellezîne izâ fa'alû fâhişeten ev zalemû enfusehum
çirkin bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde
zekerullâhe festagferû lizunûbihim
Allah'ı anarlar, günahlarına istigfar ederler
vemen yagfiruz-zunûbe illallâh
günahları Allah'tan başka kim silecek?
velem yusirrû 'alâ mâ fa'alû vehum ya'lemûn
onlar yaptıklarında bilerek ısrar etmezler

Geçen hafta "takva"nın, kulluk ederek erişilecek bir hâl olduğunu öğrenmiştik. Bugünkü inciler ise o hâlin gereklerini öğretiyor.

Önce paylaşmak. Elde ne varsa. Az ya da çok mühim değil. Yeter ki, insanın içinde o paylaşma duygusu olsun. Elindeki nimetlerin Allah'tan olduğunu bilsin ve şükür imtihanından paylaşarak geçsin.

Vermeyi sevenlere ne mutlu..

İkincisi öfkeyi tutmak imiş. Zor iş öfkelenmeden durabilmek. Belki kıymeti de zorluğundan geliyor. Kırmak, yıkmak, dökmek öyle kolay ki.

Üçüncüsü affetmek... Demek karşımızdaki affı gerektiren bir kötülük yapacak, belki mânen canımızı acıtacak, isteğimiz dışında duracak -belki bundan pişman olacak ya da olmayacak- bize düşense o insanı anlamak ve affetmek olacak. Çünkü bizim gayrıya kızgınlığımız ancak O'nun için olmalı.

Halbuki insanların çoğu artık sadece nefisleri için kızıyorlar ya da seviyorlar. Allah'ın buğzettiğine değil, kendi hoşlarına gitmeyene kızıyorlar. Bakıyorum bazen, helaller haram olmuş, haramlar helal. Herşey tepetaklak. Asıl kızılacaklar baştacı, makbul olan şeyler kızgınlık vesilesi...

Geleyim ayetin son cümlesine: Allah muhsinleri (iyilik yapanları) sever. Demek, hayata bakışımız bir yandan da şöyle olmalı. Nasıl olur da birine bir iyilik yapabilirim? Hangi yolu seçersem daha çok kişiye iyilik yapmış olurum?

Takva hâli üzere olanlar çirkin bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde -çünkü iyi biliyoruz ki yapılan her çirkinlik ancak kendimize zulümdür- Allah'ı anarlar, günahlarına istiğfar ederler.

Kuluz. Sürçüyoruz. Yanılıyoruz. Düşüyoruz. Ama dönüş ancak O'na. Rabbimiz Rahman, merhameti sonsuz. Gaffar, affı da sonsuz. Günahları Allah'tan başka kim silecek?

Allah Teâlâ'nın affı var. Evet. Ama bir de günahları tamamen silmesi var. Gufran sıfatı var. Düşünsenize, tamamen silmek. Hiçbir iz kalmadan. Hiç olmamış gibi. Hiç yaşanmamış gibi.

Rabbim tüm kusur ve günahlarımızı tamamıyla silsin.

Biz de yaptıklarında bilerek ısrar edenlerden asla olmayalım.

Vesselam.

Hep Muhtacız

2005-04-07T15:34:00.000+03:00

Duâ ve tevekkül meyelân-ı hayra büyük bir kuvvet verdiği gibi, istiğfar ve tevbe dahi meyelân-ı şerri keser, tecavüzâtını kırar. (Yirmi Altıncı Söz)

Nefislere fücur ve takva birlikte ilham ediliyor. Hayra da meyleder, şerre de. İkisinin en önemli farkı ise, hayra meylin zayıf, şerre meylin kuvvetli olması.

Zaman olur, insan hayra meyletmek ister de, elinden gelmez, imkanları yoktur. Hayra muhtaç olan aciz mümin, Musa gibi dua eder:
28:24 rabbi innî limâ enzelte ileyye min hayrin faqîr
Rabbim bana bahşedeceğin her hayra öylesine muhtacım ki...

Zaman olur aynı insan Rabbinin emrini unutuverir, şerre meyleder. İçini pişmanlık kaplayınca da tevbe etmek ister. Günahının silinmesine muhtaç olan aciz mümin, Yunus gibi istigfar eder:
21:87 lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minezzâlimîn
Senden başka tanrı yoktur, subhâneke, zâlimlerden oldum...

Sonunda herşey O'nun elinde. Meyilleri de O vermiş, fiilleri de yaratan O. Dilerse her istediğimizi verir de bizi nimetle sınamaya devam eder. Dilerse günahları siler, hiç işlenmemiş gibi tertemiz bir sayfa açar.

Elçisinin (salat ve selam onun) meşhur sözüdür:
et-tâibu minez-zenbi kemen lâ zenbe leh
Günahtan dönen, hiç günahı olmayan gibidir (İbni Mace, 4250)

Ey İnsanlar!

2005-04-01T16:32:00.000+03:00

Bu haftanın incileri bütün insanlara hitap ediyor:

2:21 yâ eyyuhen-nâsu'budû rabbekum
Ey insanlar, rabbinize kulluk edin
ellezî halaqakum vellezîne min qablikum
sizi ve sizden öncekileri yaratan
le'allekum tettaqûn
böylece takvaya erişesiniz

Takvaya ancak kulluk ile erişilirmiş.

22:1 yâ eyyuhen-nâsuttaqû rabbekum
Ey insanlar, Rabbinizden sakının
inne zelzeletes-sâ'ati şeyun 'azîm
(kıyamet) saatinin sarsıntısı büyük şeydir

Kıyamet saatini küçümsemeyelim.

35:15 yâ eyyuhen-nâsu entumul-fuqarâu ilallâh
Ey insanlar, siz Allah'a fakirsiniz (muhtaçsınız)
vallâhu huvel-ganiyyul-hamîd
Allah zengindir, hamde layıktır

Bütün zenginlik O'ndan değil mi?

Nimet ve Şükür

2005-03-25T18:24:00.000+02:00

Ayasofya'nın doğu köşesinde küçük bir idare binası var.
Kapısında şükür konusunda veciz bir ayet yazılmış:

16:114 fekulû mimmâ razaqakumullâhu halâlen tayyibâ
Allah'ın size helal ve hoş rızık olarak verdiklerinden yiyin
veşkurû ni'metallâhi in kuntum iyyâhu ta'budûn
Allah'ın nimetine şükredin, yalnız O'na kulluk ediyorsanız

ekele: yemek (fiil) kulû: yiyin (kef ile)
razaqa: rızık vermek
şekere: şükretmek (u)şkurû: şükredin
'abede: tapmak, kulluk etmek ta'budûn: taparsınız

Burada dört fiil var, ikisi verilmiş, ikisi isteniyor:
Allah kula rızık veriyor, kul onu yiyor
Kul Allah'a şükür ve ibadet ediyor

Çok benzeyen bir ayet de Bakara suresinde.
Kelimeler ve vurgu tamamen aynı.

2:172 yâ eyyuhellezîne âmenû
Ey iman edenler
kulû min tayyibâti mâ razaqnâkum
Size rızık olarak verdiğimiz hoş (şeylerden) yiyin
veşkurû lillâhi in kuntum iyyâhu ta'budûn
Allah'a şükredin, yalnız O'na kulluk ediyorsanız

Aynı kelimelerle bir ayet daha:

20:81 kulû min tayyibâti mâ razaqnâkum
Size rızık olarak verdiğimiz hoş (şeylerden) yiyin

Ancak burada vurgu farklı. Devamında tergîb ve terhîb var.

Baharın ilk günü

2005-03-21T05:56:00.000+02:00

Önce mimoza ve bademler açmıştı, karlar içinde.
Sonra erikler baharın habercisi oldular.
Yüzlerce ağaç, her birinde binlerce çiçek.
Her çiçekte bir âlem..
Ve işte bahar geldi, âniden.

Hani bir sonbahar akşamı, ihtiyar mahallesinden
köhne dünyayı seyredip kat kat hüzünlenen yaşlı
şair vardı, ondaki beka arzusunu görüp dertlenmiştik:

> Öncelikle, günün bitişine, akşam oluşuna üzülüyor.
> Sonra, yazın tükenmesinden hüzünlü, ağlıyor gibi.
> Ama esas kaygı, açıkça söylemiş, ömrün sonu.

O gün bitip akşam olduysa, gene sabahı geldi.
O güz bitip kış olduysa, gene baharı geldi.
Senin benim ömrümüz bittiyse, başkaları gelir.
Bu eskimiş bina da bir gün yıkılır, yenisi yapılır.
Bu şehir, bu devlet, bu dünya da öyle.

Korkma şair, üzülme!
Bir tek güneşle sabahı ve baharı getiren
bir tek sûr ile seni de beni de getirir
her istediğimizi fazlasıyla verir
gene de mülkünden birşey eksilmez.

Kork şair, tasalan!
Geri gelmekle iş bitmiyor.
Hesap var, eyvah!
Defterim boşsa, terazim hafifse
beni kim kurtaracak?

Allah'ın rahmetinin eserleri
Ne kadar mühim bir şey, Allah'ın rahmetinin eserlerine bakmak...
İbret almak... Onlar üstüne düşünmek:

30:50 fenzur ilâ âsâri rahmetillâh
bak, Allah'ın rahmetinin eserlerine
keyfe yuhyil-arda ba'de mevtihâ
nasıl canlandırıyor yeri, ölümünden sonra
inne zâlike lemuhyil-mevtâ
şüphesiz ki O, ölüleri de diriltecektir
vehuve 'alâ kulli şeyin qadîr
O her şeye kadirdir.

Bahar yeni gelin gibi
Yunus'a kulak verelim:

Bir nice kişilerin gaflet gözün bağlamış
Hak yoluna der isen bir yufkaya kıyamaz
Bu dünya bir gelindir yeşil kızıl donanmış
Kişi yeni geline baka baka doyamaz

Herşey Yunus'a ayna olmuş, herşey ona O'nun rahmetinden eserler gösteriyor... Ne güzel.

Kimi şiirler, temsiller vardır, insanların dünyaya sıkı sıkıya bağlanışlarını ve aldanışlarını tasvir için onu "uzaktan süslü görünen ama yakınına varınca çirkinliği, huysuzluğu, yaşlılığı anlaşılan bir âcuze"ye benzetirler. Yunus'un burada duruşu ise ne kadar farklı. Ne kadar arı, ne kadar duru, ne kadar âşık bir bakış. Aşk ile bakış...

Dünyada ne varsa ancak Yunus'a O'nu hatırlatıyor. Yeşil, kızıl donanmış, gelin gibi dünya, o da güzelliklerden mest olmuş, hayran hayran bakıyor. Bakmaya doyamıyor.. Ne güzel...

Çiçeklenmiş ağaçlar bana ne söylüyor?

Önce haşr...

"Biz ölüydük dirildik, siz de ölecek ve dirileceksiniz."

O, her canlıya ölümü tattıran...
O, her canlıya can veren...
O, yarattıklarını yok edip, sonra tekrar diriltecek olan...
O, Zâtıyla ezelî ve ebedî bir hayat ile diri. O, Hayy.

Sonra, tezyinat...

"Bizim güzelliğimiz bozulmamış fıtratımızdan, ya sizin yitirdikleriniz?"

O, ne yaparsa güzel yapan...
O, ihsanı bol olan...
O, varlıklara birbirinden güzel ve farklı sûretler veren...
O, Zâtıyla en güzel. O, Cemîl.

Sonra, ikrâm...

"Bunlar bizim binbir çeşit ikrâmımız olacak, ya sizin hayatınızın meyveleri?"

O, her çeşit rızkı yaratan...
O, keremi sınırsız olan...
O, karşılıksız veren...
O, Zâtıyla şerefli, ni'meti, ihsânı sonsuz olan. O, Kerîm.

Sonra, o suhulet...

O, herşeyi kolayca yaratan, sonsuz kudret sâhibi.

Ve, kupkuru dalları şenliğe çevirirken "Zul-celâli vel-ikrâm" dedirten...

O, celâlden ikrâma geçiren...

Subhanallah!

Ağaçların yüklendiği vazife de elbette... Belli bir olgunluğa ulaşır ulaşmaz her sene ama her sene meyve veriş... Bazen dalları kırılana dek... Tâ kuruyup, ömürlerini tamamlayana dek... Zikirleri kesilene dek... O'nun emrinden asla çıkmayış...

O'nun âyetlerinden birer âyet olup, O'nu arayanlara O'ndan izleri biteviye sergileyiş...

O'na âyine oluş...

Söz var, gözler ağlatır

2005-03-16T21:26:00.000+02:00

Bizler sözüm söz diyenlerdeniz...

Söze söz verenlerden...

Tâ qalû belâ'dan beri...

Sözü sözden açtık ama, sözün kıymetini bildik mi bilemem.

Epeydir Yunus konuşmadı:

"Söz ola kese savaşı
Söz ola bitire başı
Söz ola ağulu aşı
Yağ ile bal ide bir söz"

Bugün biz susalım, o söylesin...

Bu kez boynu bükük bir Yunus var mısraların ardında. Gamlı. Çünkü âşık. Gidelim görelim, aşk onu neylemiş?

Ben yürürüm yâne yâne
Aşk boyadı beni kâne
Ne âkilem ne divâne
Gel gör beni aşk neyledi

Gâh eserim yeller gibi
Gâh tozarım yollar gibi
Gâh akarım seller gibi
Gel gör beni aşk neyledi

Ya elim al kaldır beni
Ya vaslına erdir beni
Çok ağlattın güldür beni
Gel gör beni aşk neyledi

Bu da Yusuf Has Hacip'tenmiş:

İnsan süsü yüzdür, yüzün süsü göz
Aklın süsü dildir, dilin süsü söz

Bu cihan cehennemi

Gene Yunus, gene sözler:

Sözünü bilen kişinin
Yüzünü ağ ede bir söz
Sözünü pişirip diyenin
İşini sağ ede bir söz

Söz ola kese savaşı
Söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı
Balıla yağ ede bir söz

Kişi bile söz demini
Demeye sözün kemini
Bu cihan cehennemini
Sekiz uçmağ ede bir söz

Yarım hurma

Rasûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ilk Cuma hutbesinde şöyle demiş:
"Yarım hurma ile de olsa kendinizi ateşten koruyun.
Bunu da bulamazsanız güzel bir sözle koruyun"

Bu hadisteki öğüdün ilk kısmını biliriz de, ikinci kısım duyulmaz. Meğer o dehşetli günde insanı ateşten koruyacaklardan biri de güzel sözmüş. Ne kadar mânidar.

Sözümüz hep güzel olsun.

Gerçek Fail yalnız O

2005-03-11T02:41:00.000+02:00

Vâkıa suresi üç bölüm:
Önce insanların kıyamet günü iki değil de üç takıma ayrılacağı,
sonra insanların minik fiillerinin arkasındaki gerçek Fail,
nihayet ölüm anının dehşeti ve çaresizliği...

İkincisi üzerinde yoğunlaşıp o Fail-i Mutlak konusuna bakalım:

eferaeytum mâ tumnûn
eferaeytum mâ tahrusûn
eferaeytumul-mâ ellezî teşrebûn
eferaeytumun-nâr elletî tûrûn

Dört fiile işaret var bu ayetlerde, su içmek, ateş yakmak gibi basit
fiillere. Bunların arkasındaki muazzam yaratma hadisesine ve bu
fiillerin gerçek failine dikkatimiz çekiliyor:

eentum tahluqûnehû em nahnul-hâliqûn
(insanı) siz mi yaratırsınız, yoksa Biz miyiz yaratan?

eentum tezra'ûnehû em nahnuz-zâri'ûn
(ekinlerinizi) siz mi yerden bitirirsiniz, yoksa Biz miyiz bitiren?

eentum enzeltumûhu minel-muzni em nahnul-munzilûn
(suyu) buluttan siz mi indirirsiniz, yoksa Biz miyiz indiren?

eentum enşe°tum şeceretehâ em nahnul-munşiûn
(ateşin) ağacını siz mi inşa edersiniz, yoksa Biz miyiz inşâ eden?

fesebbih bismi rabbikel-'azîm
Azîm Rabbinin adını tesbih et

Nefsim, Nefsim

2005-03-07T01:29:00.000+02:00

İnsanın fiziksel varlığıdır nefsi. Görülen, hissedilen, yaşayan parçası, bu dünyaya nisbetle kendisi. İhtiyaçlar, arzular, hırslar hep ondan kaynaklanır. Denilebilir ki, bütün tasavvuf, "Nefsini tanıyan Rabb'ini de tanımış olur" ilkesi üzerine kurulmuştur, nefsin tezkiyesini amaçlar.

Emmâredir nefis, emreder. İsmetli bir nebinin dili ile, "kötülüğü emreder" o halde hiç kimse "nefisini temize çıkaramaz".
innen-nefse leemmâretun bis-sûi
12:53. Şüphesiz ki nefs kötülüğü emreder

Levvâmedir nefis, kınayıcıdır. Çoğu zaman kendini göremez de, benzerlerinin davranışını kınar. Kimi zaman da, yaptıklarına pişman olur, kendini kınar.
velâ uqsimu bin-nefsil-levvâme
75:2. Kasem olsun kendini çokça ayıplayan nefse

Mülhemedir nefis, ona ilham edilir, iyilik ve kötülük, fucûr ve takvâ. Şems suresinin başındaki uzun bir dizi kasem, sözü bu ilhama getirir.
venefsin vemâ sevvâhâ, feelhemehâ fucûrehâ vetaqvâhâ
91:7. Nefse ve onu şekillendirene,
91:8. Ona iyilik ve kötülük ilham edene

Zekiyyedir nefis, ya da öyle olmalıdır. Bütün bu kasemler şu en önemli haberi iletmek içindir:
qad eflaha men zekkâhâ
91:9. Onu temizleyen kurtuldu

Temizlenen nefis doygunluğa erişir, mutmainne olur. Fecr suresinin sonundaki mutluluğa ulaşır.
yâ eyyetuhen-nefsul-mutmainne
89:27. Ey mutmainne (doymuş) nefis

irci'î ilâ rabbiki râdiyeten mardiyye
89:28. O senden, sen de O'ndan hoşnut olarak Rabbine dön.

Elmalılı'nın nefis konusundaki yorumu:

75:2. "Hayır, kendini kınayıp duran nefse de yemin ederim." Bu da aynı mânâda, "nefs-i levvâme" (kendini kınayan)'nin gerçekleşeceğine yemindir. Nefs-i levvâme, "kınayan nefis" demektir. Bu da ya başkasını çok çok kınayan nefis veya yaptığı günahların fenalığını anlayıp da kendini kınayan, pişman olan nefis demek olabilir. Daha çok bu ikinci mânâ yaygın ve bilinmektedir.

Onun için nefisler nefs-i emmâre (insana kötülük yapmasını emreden nefis), nefs-i levvâme, nefs-i mutmainne (iyilikle kötülüğü ayırt eden, temizlenerek kişiyi Allah'a yaklaştıran nefis), nefs-i mülheme (ilham edilmiş nefis), nefs-i zekiyye (temizlenmiş nefis), nefs-i râdiye (razı olmuş nefis) ve nefs-i merdıyye (kendisinden razı olunmuş nefis) diye yedi mertebeye kadar sayılır ki, her biri terbiye ve nefsi kırma ile tarikat yolunda bir mertebedir.

Yani kıyamet günü muhakkak olacak ve ona inanmak istemeyen kötü nefisler o gün kendisini çok kınayacak, dünyada yaptıkları gafletlere, günahlara çok pişman olacaklar, hatta her nefis kendini kınayacak, dünyada işlediği kusura pişman olacak, "daha iyi niye çalışmadım, daha güzel işler niçin yapmadım" diye pişmanlık duyacaktır. Bu surette "kendini kınayan nefs"e yemin, o gün gerçekleşecek olan kınamasındaki acılığın önemine ve büyüklüğüne dikkat çekmek için demek olur.

"Allah'ım! Senden, Sana kavuşacağına inanan, Senin kazana razı olan ve Senin lutfettiğine kanaat eden bir nefs-i mutmainne istiyorum"

O'ndan kuluna, kulundan O'na

2005-03-06T18:47:00.005+02:00

Enfal suresinin bir ayetinde icâbet ters yönde çalışıyor:
Dua ederken biz çağırıyoruz, O karşılık veriyor.
Bize can veren emirlerde O çağırıyor,
bizden icâbet istiyor, ne güzel bir ilişki...

Rabbimiz buyuruyor:

yâ eyyuhellezîne âmenû
8:24 Ey iman edenler
istecîbû lillâhi velir-resûli
Allah'a ve elçiye karşılık verin (icâbet edin)
izâ da'âkum limâ yuhyîkum
size can veren şeye çağırdıkları zaman
va'lemû ennellâhe yahûlu beynel-mer-i veqalbihî
bilin ki, Allah kişi ile kalbi arasına girer
veennehû ileyhi tuhşerûn
ve O(nun katı)nda toplanacaksınız

Bu ayet-i kerime karşımıza üç durak çıkarıyor. Birincisi ilk çağrıda: "Ey iman edenler, Allah'a ve elçiye icâbet edin, size can veren şeye çağırdıkları zaman"

Şunu akıldan hiç çıkarmamalı: İnsan çok kıymetli. Elbette ki, âlemde ne varsa O'ndan izler taşır, O'na ayna olur ama tüm varlıkların en değerlisi insandır. İnsan aynaların en parlağıdır. O'ndan en çok sıfatla tezyin edilmiş olandır. O'na kulluğunu bilenler gökkuşağındaki su zerreleri misâli rengarenk ışıklar yansıtır. Bir başımızı kaldırsak da görsek, aslında ortalık ışıl ışıl... Çünkü insan, en güzel yaratılışla yaratılmıştır. Çünkü O, kuluna Ruh'undan üflemiştir.

Aynı zamanda insana, emaneti yüklenip, uzakların en uzağına gitmesi de yazılmıştır. Beden kalıbına sokulmuştur. İnsan, bu hâliyle teslim olmayı bilir ve dahi olması gerektiği gibi dosdoğru olur ise Rabbimiz onu mükafatlandırdıkça mükafalandırır. Kalbine itminan indirir. Onu razı olmuş ve razı olunmuş kılar. Kendisine yaklaştırır. Cemâlullahı bahşeder.

İnsanın yaratılışı ve ona bahşedilenler onun taşıdığı potansiyel kıymeti ve bundan dolayı izzet sahibi olması gerektiğini zaten ziyadesiyle söyler. Ama Rabbimiz bu ikramlarını iki lütfuyla daha pekiştirir. Birincisi, Rabb-ul âlemîn'in "Vedûd" ism-i şerifidir. O seven ve dahi sevilendir. Sevgi iki yönlü işler. İkincisini de bu âyetle öğreniriz: İcabet etmek.

2:186 Kullarım sana beni soracak olurlarsa bilsinler ki, ben, şüphesiz onlara çok yakınım. Bana dua edenin duasına icabet ederim. O halde onlar da bana icabet etsinler ve bana iman etsinler. Tâ ki, bu sayede doğru yola ulaşmış olsunlar.

İcabet de demek sevgi gibi... O kulunun duasına, kulu O'nun davetine karşılık verir.

Ey Rabbimiz, bu ne büyük lütuftur. Bu ne sonsuz rahmettir. Biz aciz, bîçare, zayıf kullarken, biz ancak Sana muhtaçken bu ne sonsuz bir bağıştır. Biz Senin davetine icabet eder can buluruz, kurtuluşa ereriz. Sen bizim duamıza icabet eder, bize can verir, kurtuluşa erdirirsin.

Hamd Sana.

Elbette bu muhatap oluşun bir yönü daha vardır. O'nun çağrısına icabet etmemek ne büyük nankörlüktür. Nasıl bir kendini bilmezliktir. Nasıl bir göz kapayıştır. Hem O'nun ve Rasul'unun çağrısı ancak bize hayat verirken. İnsanı esas öldüren, nefesinin tükenmesi, kalbinin durması değil ancak O'nun yolundan sırt çevirmesi olur iken.

Ey Rabbimiz, kalplerimizi canlandıran Sensin. Bize can ver. Bizi ışığınla aydınlat. Işıklarımızı söndürme. Üzerimize mehtap gibi doğan o Rasulun ışığı da, zerre zerre kulların renklere ayırdığı ışık da, güle can veren ışık da, hepsi Senden.

Lâ muhyiye illâ hû!
Lâ nûre illâ hû!
Lâ ilâhe illâ hû!

Gelelim, âyet-i kerimedeki ikinci adıma. En can alıcı kısma:
"Bilin ki, Allah kişi ile kalbi arasına girer"

Biliriz ki, kalp imanın yeri. Rabbimiz yerlere göklere sığmaz da, mümin olan kulun kalbine sığar.

İşte tam da bu yüzden gönüller temiz tutulmalıdır:
Sür çıkar ağyârı dilden, tâ tecelli ede Hak
Padişah konmaz saraya, hâne mâmur olmadan

Ama burada biraz farklı: "Bilin ki, Allah kişi ile kalbi arasına girer". Demek, artık bunu da bilmeliyiz.

Bu cümlede vasfedilen hâl iki şekilde anlaşılabilir. İlkin, bizatihi kalbin ünsiyet kurma özelliğinden yola çıkmalı... O'nun esmâını gösteren aynalar çoktur. İnsanın kalbi hayran olur. Sever. Bağlanır. Ancak biliriz ki, insanlar imtihan edilmeden, "inandık" demeleriyle bırakılmazlar. Zaten tüm imtihanlarımız kalbimizin yönelişlerinden olmaz mı? Sağlık isteriz, varlık isteriz. Yalnız kalmamak dileriz, evlad-u iyâl olsun, deriz. Devlet isteriz, güç isteriz. İlim öğrenmek, hizmet etmek, hayra koşmak arzumuz olur. Ama istisnâsız hepsi bize imtihanlarla döner. Herşeyi dört dörtlük giden varsa eğer, onun imtihanı da şükrünün edasıyla olur. Başlı başına şükür sınavı kolay sınav mıdır? İşte, kalbinin bağlarıyla kişinin arasına Allah-u Teala imtihanlar koyarak girer ki, kişi o aynalara değil O'na bağlansın. İstikametini doğru tutsun.

İkinci olarak şunu da hatırlamalı. Âyet-i kerîme "Ey iman edenler" diye başlıyor, iman edenlere hitap ediyor. İmanı kalbine yerleşen insanlar için her yöneliş aslında O'nadır. Herşey Allah'ı hatırlatır. Allah için sever. Allah için buğzeder. Allah'ın aziz kıldığını yüceltir, O'nun zelil kıldığını aşağı bilir. Hayattaki duruşunda mihenk taşı bellidir: O'nun rızası. Kalbi hep böyle bir kontrol altındadır. O hep kalbiyle kişi arasındadır.

Rabbim kalbimizi kendisine yönelenlerden eylesin. Her işimizde kalbini hak üzere sabitleyenlerden kılsın. Bizi sevsin.

Velhâsıl, bu pek kerîm âyet, bize can veren çağrıya icabet davetiyle başladı. Bize izzetimizi hatırlattı. Bize kalbimizi gösterdi. Kalbimizdeki sevgileri tarttırdı. Ve bitti: "Ve O(nun katı)nda toplanacaksınız"

İnsan ve hayat ancak ebedî sonla anlamını buluyor. Özlediğimiz kavuşmalar hep orada.. Bu dünya imtihanından yüzünün akıyla çıkanlar için artık orada hiçbir keder ve dert yok.

O zaman O'na yönelip dua edelim. Çünkü,
40:60 Rabbiniz buyurdu ki: "Bana dua edin, size karşılık vereyim.

Rabbimiz! Bizi, bize can veren çağrına kulak verenlerden eyle!
Bizi bir an olsun nefsin ve şeytanın aldatıcı tuzaklarına düşürme!
Kalbimizi düzelt! En güzel sevgilerle kalbimizi doldur!
Kusur ve hatalarımızı bağışla!
Sana kavuşma günümüzü en mutlu günümüz kıl!
Katında toplandığımız hesap gününde hesapsız cennetine eriştir!
Âmin.

Gecenin Tazeliği

2005-03-03T04:28:00.000+02:00

Vahiy güneşi, insanlığın fahrine (salat ve selam ona) daha yeni görünmüş. O mehtap ise, vahiy yükünün dayanılmaz ağırlığı altında, titriyor. Gördüklerini tam idrak edememiş, dehşetli bir halde evine koşuyor, "zemmilnî, zemmilnî" (beni örtün, beni örtün) diyerek.

Muzzemmil suresinin başında, en önce indirilen ayetlerden bir kaçı bu durumu bize hatırlatır:

yâ eyyuhel-muzzemmil
Ey örtünüp bürünen!
qumil-leyle illâ qalîlâ
gece kalk, birazı hariç,
nisfehû evinqus minhu qalîlâ
yarısında, ya da biraz azalt,
ev zid 'aleyhi verettilil-qur-âne tertîlâ
ya da çoğalt, ve ağır ağır Kuran oku
innâ senulqî 'aleyke qavlen saqîlâ
Biz sana yükleyeceğiz, ağır bir sözü
inne nâşietel-leyli hiye eşeddu vat-en veaqvemu qîlâ
gece kalkışı daha tesirli ve okuması daha elverişlidir

Burada kullanılan "nâşie" kelimesi gençlik, tazelik anlamına geliyor. İnsan biraz uyuyup dinlendikten sonra tazelenmiş olarak kalkıyor ve Rabbine yöneliyor, dinç ve genç bir yönelişle.

İşte bu ayetlerle, gece namazı daha risaletin ilk haftalarında farz olmuştu. Namazın beş vakte yayılması ile gece namazı Rasulullah (salât ve selam ona) için farz olmaya devam ederken, bizler için arada bir de olsa, çok tavsiye edilen bir fırsat olarak kaldı.

Kuran okumak duayı kapsadığı gibi, namaz da tilâveti içeriyor. İsra suresindeki şu ayetler de bu gerçeği vurguluyor ve gece ibadetine özendiriyor.

17:78 aqimis-salâte lidulûkiş-şemsi ilâ gasaqil-leyli
Güneşin batışından gecenin kararmasına kadar namaz kıl
vequrânel-fecr, inne qurânel-fecri kâne meşhûdâ
bir de Fecir Kuran'ı, muhakkak Fecir Kuran'ına şahitler var
veminel-leyli fetehecced bihî nâfileten lek
Geceleyin yalnız sana mahsus olarak fazladan namaz kıl
'asâ en yeb'aseke rabbuke maqâmen mahmûdâ
Belki de Rabbin seni övülecek makama yükseltir.

Genellikle sabah namazı olarak tefsir edilen "Fecir Kuran'ı" deyimi, namaz ve okuma kavramlarını en bereketli bir vakitte birleştiriyor. Sabah namazında okunan Kuran'ın şahitleri varmış. Gece namazı anlamına gelen "teheccüd" kelimesi de sadece bu ayette geçiyor.

Bir de Secde suresindeki secde ayeti var:

32:16 Onlar (gece namazı için) yataklarından kalkarlar, korkarak ve umarak Rab'lerine yalvarırlar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan da (hayır yolunda) harcarlar.

Nebiler ve Dersler

2005-02-25T20:23:00.000+02:00

Enbiya suresinde çok hoş inciler var, açık ve gizli. Önce Allah'ı, evreni ve kıyameti tanıtan ayetler var. Sonra da sureye adını veren nebiler. Bu surede zikredilen nebi isimleri:

Musa ve Harun: Sakınanlar için Furkan, ziya ve zikr verilişi
İbrahim: Ateşin serinlik ve esenlik oluşu
İshak ve Yakub: Hepsi salih
Lût: Çirkin işler (habâis) işleyen kasabadan kurtuluşu
Nuh: Büyük sıkıntıdan (kerbil-'azîm) kurtuluşu
Davud ve Süleyman: Hüküm ve ilim verilişi, mucizeleri
Eyyub: Hastalıktan (durr) kurtuluşu, ehline kavuşması
İsmail, İdris ve Zülkifl: Hepsi sabırlı ve salih
Zunnûn (Yunus): Karanlıklardan ve gamdan kurtuluşu
Zekeriya: İhtiyarlığında kendisine Yahya'nın verilişi

Bu ayetlerde isticâb (duaya cevap) kelimesi dört kere kullanılmış.

Nebi hikayeleri şu inci ile bitiyor:

innehum kânû yusâri'ûne fil-hayrâti
veyed'ûnenâ ragaben vereheben
vekânû lenâ hâşi'în
Onlar iyi işlerde yarışırlar,
Bize umutla ve korkuyla yalvarırlar,
Bize gönülden saygı (huşu) duyarlardı.

Daha sonra, "ırzını koruyan" Meryem'in oğluyla birlikte alemlere ayet olması ve surenin son sayfasında meşhur rahmet haberi:

vemâ erselnâke illâ rahmeten lil-'âlemîn
Seni ancak alemlere rahmet olarak gönderdik

Ve o rahmetin dilinden çok az bilinen bir dua ile sure son buluyor:

rabbihkum bil-haq, verabbuner-rahmânul-muste'ânu 'alâ mâ tasifûn
"Rabbim! Aramızda gerçekle hükmet, anlattıklarınıza karşı ancak Rahman olan Rabbimizden yardım istenir"

Haftanın En Önemli İşi

2005-02-18T20:21:00.000+02:00

yâ eyyuhellezîne âmenû
Ey inananlar!
izâ nûdiye lis-salâti min yevmil-cumu'ati
Cuma gününde salâta çağrıldığınızda
fes'av ilâ zikrillâhi vezerul-bey'(a)
Allah'ın zikrine koşun ve alım satımı bırakın
zâlikum hayrun lekum in kuntum ta'lemûn
bu sizin için hayırlıdır, bir bilseniz
Evet, salât en güzel zikirdir, hatırlama ve hatırlatmadır.
Özellikle Cuma namazı, haftanın en önemli işidir.

Yumuşak Söz

2005-02-11T20:19:00.000+02:00

Çölde iri-yarı, güçlü-kuvvetli bir çoban. Ailesi ile kaybolmuşlar, çölden çıkmak için yol arıyorlar. Dağda bir ışık görüp oraya yönelince, beklenmedik, ilahi hitabı duyuyor:

izheb ilâ fir'avne innehû tagâ
20:24 Firavuna git, doğrusu o azdı

Kime söyleniyor? Pek bir özelliği olmayan, konuşmayı beceremeyen fakir bir çobana. Kime gidecek? Firavuna. Yüzüne bakmanın yasak olduğu, yanına sürünerek girilecek, tanrı olduğuna inanmış, herşeyin görünür sahibi bir zorbaya. Çok ağır bir iş, besbelli. Bir destek bulmak gerek.

qâle rabbişrah lî sadrî
dedi, Rabbim göğsümü genişlet
veyessirlî emrî
işimi kolaylaştır
vahlul 'uqdeten min lisânî
dilimin düğümünü çöz
yefqahû qavlî
sözümü anlasınlar

Ne diyecek peki? "Sen azdın" dese olur mu?

feqûlâ lehû qavlen leyyinen le'allehû yetezekkeru ev yahşâ
ona yumuşak söz söyleyin, belki öğüt dinler veya korkar

qavlen leyyinen = yumuşak söz
nasıl demir ısı ile yumuşatılıyorsa
söz de öyle olacak, kalbe akacak

Sözün önemini görüyor musunz?
Musa'nın duasında da söz,
Allah'ın emrinde gene söz

Sözümüz leyyin olsun, dost-düşman herkes iyi anlasın.

Hüda ve Huda

2005-02-09T05:08:00.000+02:00

Çok benzediği için karıştırılan iki kelime bugünün konusu.

* hüda: rehber, yol gösteren (he sesi ile)
hidayet ve hediye ile aynı kökten geliyor
Kuran'da yaklaşık 80 kere geçen bu kelime Kuran'ın isimlerindendir

2:2 zâlikel-kitâbu lâ raybe fîh, huden lil-muttaqîn
48:28 huvellezî ersele rasûlehû bil-hudâ vedînil-haq

* huda: tanrı (noktalı hı sesi ile)
Farsça olduğu için Kuran'da geçmez
Safahat'ta çok kullanılmış:

Bu göğüslerse Huda'nın ebedi serhaddi;
"O benim sun'-u bediim, onu çiğnetme!" dedi.

Bu türlü bir hareket mahz-ı küfr olur, zîra:
Talepte âmir olurken bir ayetinde Huda;
Buyurdu: "Kesmeyiniz ruh-u rahmetimden ümid;
Ki müşrikîn olur ancak o nefhadan nevmid."

Bu son beyitte meali verilen ayet hangisi acaba?

12:87 velâ tey-esû min revhillâh
Allah'ın lütfundan ümîdinizi kesmeyin. Çünkü kafirler
toplumundan başkası Allah'ın rahmetinden ümit kesmez.

15:56 vemen yaqnatu min rahmeti rabbihî
Dedi: sapanlardan başka Rabbinin rahmetinden kim ümit keser?

39:53 lâ taqnatû min rahmetillâh
Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Allah bütün günahları bağışlar, Gafûr'dur, Rahîm'dir

Bu ayette de rahmetullah tamlaması var:
7:56 inne rahmetallâhi qarîbun minel-muhsinîn
Allah'ın rahmeti iyi davrananlara yakındır

Burada (ve 30:50'de) ilginç bir sır var. Her yerde yuvarlak te (çift noktalı he) ile yazılan rahmet kelimesi bu ayetlerde normal te harfi ile yazılmış. Elimde on kadar mushaf var, kaynakları Hindistan'dan Fas'a kadar değişen. Hepsinde te harfi kullanılmış. Korunmuşluğun çok hoş bir göstergesi.

"Ben batanları sevmem!"

2005-02-07T17:45:00.000+02:00

Derler ki, kulların nefesleri adedince O'na yol gider. Hakikat ki, öyledir. Değilse, Rabbimiz kullarını bu kadar çeşitli yaratmaz, onları bu denli farklı karakter ve yetilerle donatmaz, üstüne üstlük her birini her dem hâllerden hâllere geçirmezdi. Hedef ise tek... Çünkü hakikat tek...

İnsan hayatı boyunca O'na giden yollar üzere olup, rehberini de Korunmuş Kitap bildi mi, ona ne mutludur. Yönelişi bir ömür bitmeyecek bir yolculuk olur. O yolda perde perde ilerler. Anlayış seviyesi yükseldikçe bir basamak ötedeki bir başka perdenin önünde bekleşenler arasına karışır. Rehber Kitabı'nın kendisi bile sanki insana bu nihayetsiz yolculuk duygusundan bir cüz sunar. Her okuyuşu akleden kalbine bambaşka anlam kapıları açar. Gün olur, ayetleri adeta ilk kez okuyormuş hissini duyar. An olur, bir ayet sanki kalbine yeni iner. Kul O'na gider. O'na kul Kur'an'la gider. Kul Kur'an'da gider. Kur'an'da kul O'na gider.

Bize de yollardan bir yol olsun diye, Rabbimiz Kitap'ta İbrahim'in yürüyüşünü safha safha bildirir. O güzel nebiye selam olsun.

İbrahim temiz fıtratı, berrak zihni ve sağduyulu kalbi ile daha çocukken babası Azer'i sorgular:
etettahizu asnâmen âliheten
Sen putları ilah mı ediniyorsun?

Maalesef ki, insanlar soyut ya da somut, büyük ya da küçük nice şeylerden ilah edinegelmişler. Kendi güçlerini putları üstünden sağlamak, insanlara putları aracılığıyla hükmetmek, putlarına tapmayanları şiddetle dışlamak hiçbir çağa ya da kavme yabancı duygular değil.

Halbuki İbrahim için çok açıktır. Der:
innî erâke vekavmeke fî dalâlin mubîn
Doğrusu ben, seni ve halkını apaçık bir dalâlet içinde görüyorum.

İbrahim yola çoktan çıkmıştır. Gözleri yerde ve gökteki Rabbimizin muhteşem hükümranlığına çevrilir. Zaten evrendeki tüm varlıklar gören gözlere birer yol değil midir?

İlkin gece her yeri kapladığında gökte göz kırpan yıldızlar arasında en parlağına gözü takılır. Akşam yıldızı o kadar parlaktır ki, akşamın kızıllığında bile görülür. Diğerlerine göre çok göz alıcı, ama aydınlatma gücü yok.. Der,
hâzâ rabbî
Bu Rabbim.
Ama çok sürmez. O hemen batıverir. Der,
lâ uhibbul-âfilîn
Ben batanları sevmem.

Tapmak hiç değil. Sevmek bile değil..

Sonra ay doğar. Bir mehtap ki, yıldızlar gibi değil, göründü mü, geceyi aydınlatır. Işığı pek latiftir. Güneşe takat getiremeyen gözlere ondan haberdir, ama ışığı kendisinden değil.. Sadece bir yansıma. İbrahim, ayı görür. Der, "bu Rabbim". Ama çok sürmez. O da hemen batıverir.

Artık İbrahim bir önceki basamağı çoktan aşmıştır. Görüşü berraklaşmakta, anlayışı artmaktadır. Der,
lein lem yehdinî rabbî leekûnenne minel-qavmid-dâllîn
Eğer Rabbim bana hidayet vermezse, kesinlikle ben şaşırmışlardan olurum.

İnsanın kavrayışını şekillendiren pencereleri var sanki: Duyuları, aklı ve sezgisi. Ama hepsi sınırlı. Ancak kişi inad etmez ve anlamak isterse, çıkarcı davranmaz ve samimiyet üzere yaşarsa, insaf eder, bir de durup düşünürse, ruhu illâ ki yanlışa yanlış diyecektir. Kendiliğinden doğruyu bilemese de yanlışı sezecektir. Doğru içinse muhakkak O'nun hidayeti gerekir. O iletmeden hakkı bilemez, O bildirmeden hakkı bulamaz.

İşte, İbrahim ikinci adımda kendi sınırını bilir. Yanlışa düşmekten korkar. Doğruya gidebileceğini hisseder. Onu yaratan ve gözeten kendisine yol göstersin diler.

İbrahim ilerler.

Derken güneş doğar. Güneş ne göz kırpan yıldızlara benzer, ne de geceye fener olan aya. Herşeyi pırıl pırıl aydınlatır. Işığı olan başka ne varsa, yanında söner. Der, "bu Rabbim. Bu daha büyük". Ama çok sürmez.

O da hemen batıverir. Kavmine döner. Der,
yâ qavmi innî berîun mimmâ tuşrikûn
Ey kavmim, ben O'na ortak koştuklarınızdan uzağım.

innî veccehtu vechiye lillezî fataras-semâvâti vel-arda hanîfâ vemâ ene minel-muşrikîn
Hakikat ki ben, gökleri ve yeri Yaratan'a yüzümü içtenlikle çevirdim. Ben müşriklerden değilim.

Velhasıl, insan yola çıkar. Rabbini arar. Aklı başını kaldırır. Göğe bakar. Kalbi batanları sevmez. Yola içtenlikle devam eder. O'na sığınır. Nicelerinin takılıp kaldığı engelleri kolaylıkla aşar. O hidayet eder. O rahmet eder. O bağışlar.

Hamd O'na.
Selam İbrahim'e.

Kur'an ve Anlayış

2005-02-04T19:54:00.000+02:00

Bir hadis-i şerifte Alah'ın elçisi (sav) buyurmuş:

"Azîz ve celîl olan Allah diyor ki: Kim, Kur'an-ı Kerim'i okuma meşguliyeti sebebiyle benden istemekten geri kalırsa, ben ona, isteyenlere verdiğinden fazlasını veririm." (Tirmizi, 2917)

Dua hayatın gayesi konumunda (25:77) olduğu halde, Kur'an tilâveti duanın önüne geçiyor. Çünkü en güzel dualar zaten Kur'an içinde. Anlasak da öyle, anlamasak da...

Bugün o yoruma iki inci eklemek istiyorum:

Birincisi, Kur'an okumak duayı kapsadığı gibi, namaz da tilâveti içeriyor.

aqimis-salâte lidulûkiş-şemsi
ilâ gasaqil-leyli vequrânel-fecr
inne qurânel-fecri kâne meşhûdâ
17:78 Güneşin batışından gecenin kararmasına kadar namaz kıl, bir de fecir Kuran'ı. Muhakkak fecir Kuran'ına şahitler var.

Genellikle sabah namazı olarak tefsir edilen "fecir Kuran'ı" deyimi, namaz ve okuma kavramlarını en bereketli bir vakitte birleştiriyor. Sabah namazında okunan Kur'an'ın şahitleri varmış. Kim acaba?

İkincisi, anlayışla okumak, anlamaya çalışmak elbette daha iyi.

Buna örnek olarak dört ayet veriyorum. Bunları
* aşağıdaki kelimelere bakarak anlamaya çalışmak
* verdiğimiz anlamı meal ya da tefsir ile kıyaslamak
* ezberlemek (hiç olmazsa son ayeti)
çok zor olmasa gerek...

felemmâ cenne 'aleyhil-leylu reâ kevkeben
qâle hâzâ rabbî,
felemmâ efele qâle lâ uhibbul-âfilîn

lemmâ: -dığı zaman
cenne: örttü, kapladı 'aleyhi: onu (İbrahim)
leyl: gece reâ: gördü kevkeb: gezegen
qâle: dedi hâzâ: bu rabbî: rabbim
efele: battı uhibbu: severim âfilîn: batanlar

felemmâ reel-qamere bâzigan qâle hâzâ rabbî
felemmâ efele qâle lein lem yehdinî rabbî
leekûnenne minel-qavmid-dâllîn

reâ: gördü qamer: ay bâzig: doğan
in: eğer lem: değil yehdinî: bana hidayet verir
ekun: olurum leekûnenne: kesinlikle olurum
min: -den qavm: kavim, millet dâllîn: şaşırmışlar

felemmâ reeş-şemse bâzigaten qâle hâzâ rabbî hâzâ ekber
felemmâ efelet qâle yâ qavmi innî berîun mimmâ tuşrikûn

şems: güneş bâziga: doğan ekber: daha büyük
innî: muhakkak ben berî: uzak
mimmâ tuşrikûn: ortak koştuklarınızdan

innî veccehtu vechiye lillezî fataras-semâvâti vel-arda hanîfâ, vemâ ene minel-muşrikîn

veccehtu: döndürdüm vechiye: yüzümü
lillezî: O'na ki fatara: yaptı, yarattı
hanîfen: içten, hanif olarak (yüzümü döndürdüm)
mâ: değil ene: ben muşrikîn: müşrikler

Bu son ayet, namazın girişinde "subhâneke" yerine okunabilir.

Yolcunun Duası

2005-01-28T18:27:00.000+02:00

Bugün de yol dualarını hatırlayalım, inci dolu Kitabımızdan.
Taşıt araçlarının ilki Nuh Nebi'den kalma, duaları da öyle.

bismillâhi mecrâhâ vemursâhâ,
inne rabbî legafûrun rahîm
11:41 yürüten ve durduran Allah'ın adıyla,
Rabbim gafûr ve rahîmdir

subhânellezî sahhare lenâ hâzâ
vemâ kunnâ lehû muqrinîn
ve innâ ilâ rabbinâ lemunqalibûn
43:13-14 bunları hizmetimize Veren ne Yücedir
bizim bunlara gücümüz yetmezdi
şüphesiz Rabbimize dönüvereceğiz

rabbi enzilnî munzelen mubâreken
veente hayrul-munzilîn
23:29 Rabbim, beni bereketli inişle indir,
Sen indirenlerin en iyisisin

Hayat yolunda hepimize iyi yolculuklar..
Yolumuz açık, menzilimiz mübarek olsun..

"Bayram ederler yâr ile şimdi"

2005-01-21T04:06:00.000+02:00

Bayram'ın imdi, bayramım imdi
Bayram ederler yâr ile şimdi
Hamd u senâlar, hamd u senâlar
Yâr ile bayram kıldı bu gönlüm
Hacı Bayram Velî

Heyecan bitti. Dünya döndü, bayrama ermiş olarak... Rahman'ın konukları da dünyaya döndüler, her biri arınmış olarak...

Kutsal topraklara doğan bayram güneşi ümmetin üzerine de doğsun, diye ayrıca dua etmeye ise hiç hâcet yok. O güneş bir kere doğmuş zaten ve her an aydınlatmaya devam ediyor. Bir güneş daha beklememeli boş yere.

Bayramın ilk günü sabah taşını atanlar, kurban kesmeyecekse, ihramdan çıktılar, tavafı tamamladılar ve artık "hacı" oldular. Kurban kesenler biraz daha bekledi. O iş bitinceye kadar ihramda kaldılar. Bundan sonra, ikinci ve üçüncü gün atılacak taşlar kaldı sadece. Dördüncü gün sabahından itibaren hacıların geri dönüşü başlayacak.

Geldikleri gibi dönecekler, ama artık bambaşka bir damla olarak. Kâbe dünyanın kalbi gibi önce insanları kendine çekiyor, sonra temizlenmek üzere Arafat'a pompalıyor, sonra tekrar kendine çekip dünyanın her tarafına gönderiyor. Sanki Arafat dünyanın akciğeri, Kâbe de yüreği... Yılda bir defa atarak, Rahman'ın konuklarını temizlenmiş olarak eski yerlerine yolluyor. Arafat'ta, Muzdelife'de, Mina'da ve Kâbe'yi tavaf ederken bu konuklar sel içinde bir damla, kanda bir hücre gibi...

Tüm dünyada ise insanlar teşrik tekbirleriyle bu aşka ortak oluyorlar. Hele, bir de bu aydınlatan tekbirleri içlerinde Itri'nin o eşsiz sesiyle saklıyorlarsa eğer:

Allahu ekber, Allahu ekber
Lâ ilâhe illallahu vallahu ekber
Allahu ekber, velillahil-hamd

Bayramınız kutlu olsun. Bayramınız bayram olsun.

Muzdelife, Mina, Kâbe

2005-01-20T15:56:00.000+02:00

Muzdelife
Arefe günü güneş batar batmaz hac yolculuğu başlar. Muzdelife’ye doğru bir insan ve taşıt seli... Her ağızda telbiye... İnsanların çoğu yaya olduğu için taşıtlar daha yavaş ilerler. 8-10 km’lik bu yol otobüsle 5-6 saat sürebilir. Güneş batınca Arafat’ta akşam ezanı okunmaz. Akşam namazını Muzdelife’ye kadar geciktirmek gerekir. Yolda ne kadar oyalanılsa bile akşam ve yatsı bir arada bu bölgede kılınır.

2:198. Rabbiniz'den refah istemenizde bir engel yoktur. Arafat'tan indiğinizde, Allah'ı Meş'aril Haram'da anın; O'nu, size gösterdiği şekilde zikredin. Nitekim siz önceleri hiç şüphesiz yanlış yoldaydınız.

Muzdelife’nin girişinde Meş’ar-il Haram olarak Kur'an'da geçen bir yer vardır. Burada da telbiye, tekbir ve tesbih ile Allah’ı zikretmek gereklidir. Yatsı namazından sonra her hacı adayı 70 adet küçük taş toplar, bunları yıkayarak bir torbaya koyar. Ertesi günkü sembolik savaşın mermileri burada hazırlanır. Muzdelife iki tarafı kayalarla çevrili taş bir vadi olduğu için bu taşları bulmakta hiçbir zorluk çekilmez.

Bundan sonra yapacak bir iş yoktur. Bir kaç saat dinlenmek, düşünmek ve dua etmek. Telbiyeyi de unutmayalım. Gecenin son kısmında ay batar ve hacı adayları yıldızların altında açıkta gecelerler. Etraftaki dev projektörler her yanı aydınlattığı için modern Muzdelife’de karanlığın dehşeti pek hissedilmez, fakat bunu hiç olmazsa hayalen yaşamalıdır. Sabah namazı daha ortalık karanlık iken fecrin ilk vaktinde kılınır. Bundan sonra kısa bir vakfe duası ile ayakta yalvarılır ve yolculuk devam eder.

Muzdelife'de gece

Mina
Sonraki durağımız Mina. Muzdelife’den Mina’ya sağlığı yerinde olanların yürüyerek gitmesi tavsiye edilir. Alacakaranlıkta lebbeyk seslerinin çınlamasını otobüste duyamazsınız. Zaten cemrelere kadar bütün yol 5 km’dir. Mina’da cemrelere taş atılır, gerekiyorsa kurban kesilir ve tıraş olarak ihramdan çıkılır. Bu görevler “Taş-Baş-Tıraş” şeklinde özetlenir. Hac ibadetinin çoğu böylece tamamlanmış olur, artık “hacı” olmak için sadece ifada tavafı kalır.

2:200-202. Hac ibadetinizi bitirdiğinizde, babalarınızı andığınız gibi, hatta ondan daha kuvvetli bir anışla Allah'ı anın. "Rabbimiz! Bize dünyada ver" diyen insanlar vardır, öylesine, ahirette bir pay yoktur. "Rabbimiz! Bize dünyada iyiyi, ahirette de iyiyi ver, bizi ateşin azabından koru" diyenler vardır. Işte onlara, kazançlarından ötürü karşılık vardır. Allah hesabı çabuk görür.

Gerçek bir çadır kent Mina’da kurulmuştur. Arefe’den önceki geceyi ve bayram günlerini burada geçirmek kuvvetle tavsiye edilen fakat gerekli olmayan bir sünnettir. Gene de hacıların büyük çoğunluğu bu sünnete uyarak uluslararası kaynaşmayı sağlarlar. Mina’da bir kaç cami ile mezbahalar ve soğuk hava depoları vardır. İki taraftaki tepelerde de epey binalar yapılmıştır.

Cemreler (Taş)
Mina’nın batı ucunda yüzer metre ara ile üç taş direk vardır. Bunların isimleri, doğudan batıya, cemretud-dunya (alçak cemre), cemretul-vusta (orta cemre), cemretul-akabe (büyük cemre) olarak bilinir. Arapça'da cemre “küçük kor parçası” anlamına gelir, atılan taşlara nisbettir. Hadiste ve modern Arapça'da “şeytan taşlama” ifadesine rastlanmaz. Gene de, atılan bu taşların Hz. Âdem ve Hz. İbrahim ile eşlerinin ve çocuklarının gerçek şeytana attıkları taşlardan ilham aldığını söylememiz lâzım. Sonuç olarak cemreler, tövbe etmiş hacıların eski hatalarına ve bu hatalara teşvik eden şeytanlarına attıkları taşların ve pişmanlığın sembolüdür.

Rasulullah (ilk) cemreyi bayramın birinci günü öğleden önce, diğerlerini öğleden sonra atmıştı. (Muslim)

Büyük cemreye atılan taşlar

Bayramın ilk günü sadece büyük cemreye yedi adet taş atılır. Aynı tavaf ve say’da olduğu gibi, her atıştan önce Bismillah Allahu ekber denir ve taş atma işi hızla bitirilir. Büyük cemreye taş attıktan sonra dua yoktur, telbiye de burada sona erer. Yalnız hacca niyet edenler hemen tıraş olup ihramdan çıkarlar, diğerleri kurban kesilmesini bekler.

Cemrelere atılacak taşlar

İfada Tavafı
22:33. Bu nişanelerde sizin için belli bir süreye kadar faydalar vardır. Sonra bunlar Beyti Atik'de (Kâbe'de) son bulurlar.

Arafat’tan bu yana devam eden insan seli (ifada) Mina’da durmaz. Taşlamadan sonra çoğunluk Kâbe’ye doğru akmaya devam eder. Sağlığı yerinde olanların bu son 5 km’yi de yürümeleri tavsiye edilir. Muzdelife ile Kâbe arasındaki toplam 10 km’lik hafif inişli yol, kalabalığa rağmen en fazla üç saat sürer. Artık lebbeyk değil tekbir sedaları göğe yükselir. Bayram tekbirleri başlamıştır:

Allahu ekber, Allahu ekber
Lâ ilâhe illallahu vallahu ekber
Allahu ekber, velillahil-hamd

Bayram sabahı yapılacak son görev haccın farz olan ifada tavafını yerine getirmektir. Haccın say'ini yapmamış olanlar, bu tavafın arkasından say yaparlar. İfada tavafı için belirli bir vakit yoktur, ancak acele edip ilk günün sabahı yapmakta yarar vardır. Bu tavaf ile dünyaya günahlardan arınmış olarak tertemiz tekrar gelinir ve “hacı” unvanı kazanılır.

Kâbe'de Yatsı Namazı

Kâbe'ye varıp aşkla tavaf edenlere, Hacer-ul Esved'i özlemle selamlayanlara, taşlanmış şeytana lanetlerini taşlarıyla gösterenlere, Arafat'ta gözyaşları içinde kendilerini ve Rablerini tanıma fırsatı bulanlara, say ile ter döküp gayret gösterenlere, herşeyimizi bize veren Rabbimize herşeylerini gözlerini kırpmadan sunanlara selam olsun.

Hac Arafat'ta Başlar

2005-01-19T15:49:00.000+02:00

Hac Arafat'tır, kim Cem gecesi fecrin doğmasından önce yetişirse, haccı idrak etmiş demektir. (Tirmizi, 57)

Zilhicce ayının dokuzuncu günü Arafat’ta toplanma, Arefe günüdür. Arefe, bilmek tanımak anlamına gelir. İlk insanın Rabbini tanıdığı yerdir. Aynı şekilde hacı adayları burada önce kendilerini, sonra Rablerini tanımak fırsatını bulurlar.

O sabah Mekke’de büyük bir hareket vardır. Bütün taşıt araçları akın akın Arafat’a insan taşır. Arafat’taki toplantı hac ibadetinin başlangıcı olarak çok önemlidir, ama burada yapılacak iş çok basittir: Öğle ve ikindi namazlarını ikişer rekat olarak bir arada kıldıktan sonra düşünmek ve dua etmek, her aklına geldikçe telbiye söylemek: lebbeyk.

lebbeyk allâhumme lebbeyk
lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk
innel-hamde ven-ni'mete leke vel-mulk
lâ şerîke lek

Buyur Allah'ım, geldim
Buyur ki ortağın yok Senin
Hamd Senin, nimet Senin, mülk Senin
Ortağın yok Senin

Arafat dağların arasında geniş bir düzlüktür. Kâbe’nin 20 km kadar doğusunda, biraz daha yüksekte... Bu yüzden "Arafat’a çıkmak" denir. 1990’dan sonra başlayan ağaçlandırma çalışmaları sonuç vermeye başlamış ve Arafat düzlüğü epeyce yeşermiştir. Arafat’taki tek bina, bir kısmı Arafat’ın dışında sayılan Nemire Mescidi'dir. On binlerce kişi alan bu cami yılda sadece bir kere kullanılır. Diğer zamanlarda ise kapalı ve ıssız...

Düzlüğün ortalarında küçük bir tepe vardır. Arefe günü üzüm salkımı gibi, bembeyaz hacı adayları ile dolar. Burası Adem ve Havva’nın dünyaya indikten sonra ilk buluştukları Rahmet tepesidir. Buraya çıkmak şart değil, zaten bu kalabalıkta çok zordur.

Arafat

Hacı adayları Arafat’ta en az yarım gün geçirirler. Güneşten korunmak için 40-50 kişilik büyük çadırlar yapılmıştır. Her türlü yiyecek maddesi rahatlıkla bulunabilir. Fakat elbette ki, burası bir piknik alanı değildir. Burada az yemek ve çok dua hacı adayı için daha iyidir. Akşam başlayacak önemli yolculuğa ruhun hazır olması için midenin dolu olmaması çok yararlıdır. Arafat’ta buzlu su ve tuvalet ihtiyaçları da hiç sıkıntıya sebep olmaz. Kaybolma tehlikesine karşı, çadırdan ve gruptan fazla uzaklaşmamak tavsiye edilir.

2:199. Sonra, insanların toplu olarak akın ettiği yerden, siz de akın edin. Allah'tan mağfiret dileyin. Allah bağışlar ve merhamet eder.

Güneş iyice alçalınca, ayağa kalkılır ve uzun bir vakfe (ayakta toplu ya da yalnız dua) yapılır. Artık kalbler iyice yumuşamıştır. Burası pişmanlık, tövbe ve dilekleri arz yeridir.

Rabbimiz! Unutur veya kasıtsız hata edersek, bizi sorguya çekme! Rabbimiz! Bizden önceki itaatsiz ümmetlere yüklediğin gibi, bize zor bir yük yükleme! Rabbimiz! Gücümüzün yetmediği şeyleri bize taşıtma! Bizi affet, bizi bağışla, bizi esirge!

Arafat’ta yapacağınız dualarınız makbul olsun.

Haccın Gerekleri

2005-01-18T06:24:00.000+02:00

2:197. Hac bilinen aylardadır. O aylarda hacca girişen kimse bilmelidir ki, hacda refes (cinsel ilişki), fusuk (gühahlar), cidal (sövüşmek, döğüşmek) yoktur. Ne iyilik yaparsanız Allah onu bilir. Kendinize azık edinin, şüphe yok ki azığın en iyisi Allah korkusudur. Ey akıl sahipleri! Benden korkun.

Haccın Gerekleri
1. İhram: Helâl olan bazı hâl ve hareketleri yasaklamak ve telbiye (lebbeyk) okumak
2. Tavaf: Kâbe etrafında yedi kere dönmek ve ardından iki rekat namaz kılmak
3. Say: Safa ile Merve arasında yedi kere dolaşmak
4. Arafat: Arefe günü Arafat düzlüğünde güneş batıncaya kadar durmak
5. Muzdelife: Bayram gecesi Muzdelife vadisinde gün ağarıncaya kadar durmak
6. Taş: Bayram günleri Mina vadisindeki cemrelere belli sayıda taş atmak
7. Kurban: Bayram günleri Mina’da küçük ya da büyük bir hayvan kestirmek (sadece hac ve umreyi birleştirenler için)
8. Tıraş: Saçını ustura ile kazıtmak ya da kısaltmak

Bu gereklerin dördü zaten umre ile ortaktır. Kurban kesmek de şartlı olduğu için, hacca özel yalnız üç iş ile bunların özel zaman ve mekânları kalır: Arefe günü Arafat, bayram gecesi Muzdelife, bayram günleri Mina. Hac bu kadar basit ve kolay.

Beytullah'ı Ziyaret

2005-01-11T16:52:00.000+02:00

2:196. Hac ve umreyi Allah için tamamlayın.

Arefe ve Kurban bayramı dışında her zaman yapılabilen umre ibadeti, ihramlı olarak tavaf ve say yapmak ve saçın tamamını ya da bir kısmını kesmekten ibarettir. Umreye "küçük hac" ismi de verilir. Ömründe bir defa umre yapmak kimi alimlere göre vacip, kimilerine göre de uyulması istenen bir sünnettir. Her iki durumda da terki doğru değildir. Kâbe ziyaretine sadece bir kere gücü yeteceğini sananlar, hac ve umreyi bir seyahatte birleştirip bu iki görevi yerine getirirler. Sağlığı ve parası yerinde olanların fırsat buldukça umre yapmaları hayırlıdır.

Hacdan önce umreye gitmek, yaygın inanışın aksine, tavsiye edilen bir davranıştır. Böylece hac için gerekli bilgiler ve tecrübe kazanılır, ilerde yapılacak haccın daha şuurlu olması sağlanır. Peygamberimiz de önce üç kere umre seferine çıkmış, bir sene ara vermiş, en sonra hacca gitmiştir. "Umreye gidilirse hac farz olur" düşüncesi temelinden yanlıştır. Çünkü umreye gidebilecek insana hac zaten borç olmuştur, umreye gidip gitmemesi bu borcu değiştirmez.

Kâbe

İhram
Mekke şehrine yalnız Müslümanlar ancak ihramlı olarak girebilir. İhrama girilmesi gereken yerler (mikat sınırları) Mekke'nin epeyce dışından başlar ve hadislerle belirlenmiştir. Örneğin Medine'den gelenler Zulhuleyfe denilen yerde ihrama girer. Bu yer Medine'nin sadece on kilometre güneyindedir. Peygamberimiz yaptığı üç umre ve bir hac için burada kafileyi toplamış ve ihrama girmiştir. Mekke’ye kadar olan 11 günlük yolu ihramlı olarak geçmiştir.

İhram sadece bir giyeceğin adı değildir. Normal hayatta helâl olan bazı hareketlerin yasaklanması niyetidir. Böylece insan özel bir bölgede ve özel bir ziyarette olduğunu hatırlayıp meleklere benzemeye ve "Rahman'ın konuğu" olmaya özen göstermelidir.

İhram için abdest alınır ve iki rekat namazdan sonra telbiye getirilir:

lebbeyk allahumme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk
innel-hamde ven-ni'mete leke vel-mulk, lâ şerîke lek
Buyur Allahım, geldim, ortağın yok Senin, buyur.
Hamd Senin, nimet Senin, mülk Senin, ortağın yok Senin.

Hz. İbrahim'den bu yana tekrar edilen bu kelimelerle bütün konuklar aynı ev sahibine doğru yol alırlar. Müşriklerin hakim olduğu bir süre telbiyenin içine put isimleri karışmıştı. Son Nebi, Kâbe'yi putlardan temizlediği gibi telbiyeyi de eski haline getirmiş ve gönüllerden başka tanrıları çıkarıp atmıştır.

İhram esas olarak kalbden geçen bir niyettir, dil ile söylenmesi gerekmez. Ancak ihramlı olduğu sürece, erkeklerin yüksek sesle kadınların fısıltı ile telbiyeye devamı gerekir. Umre telbiyesi Kâbe’yi görünceye kadar, hac telbiyesi ilk taşı atıncaya kadar devam eder.

Umre ya da hac ziyaretine niyet eden kişi kendisine aslında helâl olan bazı hareketleri yasaklar: Vücuttan kıl ya da tırnak koparamaz veya kesemez, koku veya boya süremez, erkekler başını, kadınlar yüzünü örtemez, evlilik ilişkilerine (refes) giremez, avlanamaz, bitkileri koparamaz, tartışma ya da kavga (cidal) edemez. Normal zamanda helâl olmayan hareketlerin (fusuk) ihramlı için zaten yasak olduğunu belirtmeye gerek yok.

Meleklere benzemenin bir diğer gereği olarak, erkekler bütün elbiselerini iki parça dikişsiz kumaş ile değiştirirler. Bir parçayı bellerine sarıp ikinciyi omuzlarına örterler. Bu basit beyaz giysi insana kefeni ve ölümü hatırlatır, ihram durumunun şuurunu arttırır. Kadınlarda eldiven ve peçe dışında bir kıyafet yasağı yoktur.

Tavaf
2:125. Kâbe'yi, insanlar için toplanma ve güven yeri kılmıştık. Ibrahim'in makamını namaz yeri edinin, dedik. Tavaf edenler, kendini ibadete verenler, rüku ve secde edenler için evimi temiz tutun diye Ibrahim ve Ismail'e ahd verdik.

Kâbe'nin etrafında yedi kere dönüp iki rekat namaz kılmak bir tavaf sayılır. Tavafa başlama ve bitirme yeri Karataşın (Hacer-ul Esved) bulunduğu doğu köşesidir. Daima Kâbe'nin sağında kalarak yedi dönüş tamamlanır. Tavafa ara verilmez. Ancak, farz namazların başlaması ile sola dönülüp imama uyulur ve selam ile sağa dönülüp tavafa kalınan yerden devam edilir. Tenha bir zamanda tavaf 10 dakika bile sürmezken, hac zamanında bir saati geçmesi normaldir.

Tavaf yeryüzünde ancak Kâbe’nin etrafında yapılabilir. Bu nedenle, Mekke'de bulunan müslümanlar mümkün olduğu kadar çok tavaf etmek isterler. Tavaf, namaz gibi fakat nafile namazdan daha üstün bir ibadet olduğu için, tavaf edenler namaz kılanların önünden geçebilir. Sadece farz namaz için tavafa ara verilebilir, teravih ve cenaze namazı kılınırken bile tavaf devam etmelidir.

Tavaf, insan seli
[ref: Ali Kazuyoshi Nomachi, Mecca the Blessed, Medina the Radiant]

Tavaf edenler Arş'ın çevresindeki meleklere benzerler. Bu meleklerin tek görevi, yaratılış gayesi, hamd ile tesbih ederek Arş'ın etrafında dönmektir. Tavaf için Karataş'ın önündeki çizgiye doğru ilerlenir. Çizgi üzerinde sola doğru dönüp sağ el ile Karataş selamlanır ve Bismillah Allahu ekber denilir. Daha sonra her dönüşte bu selamlama tekrarlanır ve aynı şekilde tavaf çizgi üzerinde bitirilir. Namazdan farklı olarak tavaf sırasında konuşulabilir. Fakat zikir ve tesbih ile meşgul olup dua ve Kur'an okumak tavsiye edilir. Tavaf sırasında okunacak belirli bir dua yoktur. Subhanallah, Elhamdulillah, Allahu ekber gibi mübarek kelimelerin tekrarlanması ya da içten gelen dualarla Tanrı'ya yalvarılması uygundur.

Yedi kere döndükten sonra uygun bir kenarda Kâbe'ye bakarak iki rekat namaz kılınır. Bu namazın İbrahim makamında kılınması şart değildir, herhangi bir yerde olabilir. Güneş doğarken, öğleyin tepedeyken ve batarken herhangi bir namaz kılınmaz. Bu durumda tavaf namazını ertelemek gerekir.

Kâbe
2:126-127. Ibrahim: "Rabbim! Burasını emin bir şehir kıl, halkından, Allah'a ve ahiret gününe inananları ürünlerle rızıklandır" demişti. Allah da: "Inkar edeni de az bir müddet geçindirir, sonra da onu ateşin azabına uğramak zorunda bırakırım, ne kötü sonuç" buyurmuştu. Ibrahim ve Ismail, Kâbe'nin temellerini yükseltiyordu. "Rabbimiz! Yaptığımızı kabul buyur. Şüphesiz ki, Sen hem işitir hem bilirsin" dediler.

Üstünde bitki yetişmeyen taş tepelerle her tarafı çevrili bir vadide yapılan Kâbe, sadeliği ve basitliği ile muhteşem bir yapıdır. Batı dillerindeki "küb" kelimesi bu isimden türemiştir. Buna rağmen tam bir küb şeklinde değildir. Tabanı yaklaşık 11x12 metrelik bir dikdörtgen, yüksekliği de 13 metredir. Koyu renkli kesme taşlardan yapılmıştır. Üzerinde altın işlemelerle ayetler yazılı olan siyah renkli bir kisve örtülüdür. Hac zamanı, bu kisvenin etekleri yukarı doğru bağlanır ve alttaki taşlar ortaya çıkar.

Kâbe

Kâbe'nin dört köşesi yaklaşık olarak dört ana yönü gösterir. Doğu köşesi en önemli köşe olup, Karataş, Zemzem kuyusu, İbrahim makamı, Safa tepesi, Mina hep doğu yönündedir ve tavaf çizgisi de bu köşeden çizilmiştir. Diğer üç köşe Hicaz'a komşu ülkelerle anılır: Güneyde Yemen köşesi, kuzeyde Irak köşesi, batıda Şam köşesi. (Şam, eskiden Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin bölgelerinin genel adıydı)

İbrahim makamında, metal muhafaza altında, üstünde derin ayak izleri olan bir taş vardır. Hz. İbrahim Kâbe’nin inşası sırasında bu taşı kullanmıştır. Farz namazlarda imam genellikle bunun solunda, Kâbe kapısının karşında durarak namaz kıldırır. Tavaf namazını burada kılmak için ısrar edenler, yolu kapatarak eziyete sebep olabilirler.

Ibrahim Makamı ve Kâbe

Kâbe’nin kuzey batısı kenarında yağmur sularını akıtmak için altın bir oluk vardır. Gene aynı kenarın dışında 6 metre yarıçapında bir metre yükseklikte yarım daire bir duvar vardır. Bu duvarın ayırdığı alana hicr denir ve Kâbe’nin içi sayılır. Tavaf edenler bunun dışından dolaşır ve farz namaz kılınırken buraya girilmez. Rivayete göre, Hz. İbrahim Kâbe’yi tekrar inşa etmeden önce, burası Hz. Hacer’in evi idi. Aslında zenci bir kadın köle olan Hacer’in kabrinin de burada olduğu sanılıyor.

Bir rivayete göre Kâbe’yi ilk görünce yapılan dua makbuldür. Sadece ilk görünce değil, her zaman Kâbe'ye bakarken yapılan duaların kabul edileceğine inanıp öylece içten dua etmek gerekir. Kâbe'ye bu niyetle bakmak da önemli bir ibadettir.

Karataş
Hz. Ömer Karataş'ı öptükten sonra ona dedi ki: "İyi bilirim ki sen zararı ve yararı olmayan bir taşsın. Rasulullah’ın seni öptüğünü görmeseydim asla öpmezdim." (Buhari 791)

Tavafın başlangıç yerini (bidayet-ut tavaf) işaretleyen bu taşın önünde onu öpmek isteyen insanların oluşturduğu uzun bir kuyruk vardır. Taşı öpmek şart değildir, uzaktan selamlamak yeterlidir. Başka bir hadiste Karataş'ın tavaf ederken kendisini selamlayanlar için Kıyamet gününde şahitlik edeceği söylenmiştir. Kumdan yapılan elektronik parçalarına insan üstü bir hafıza kuvveti veren modern teknoloji sayesinde bu hadiste şaşılacak bir şey kalmamıştır.

Zemzem
Rasulullah ayakta zemzem içti. (Buhari 1900)

Her ev sahibi konuklarına bir şey ikrâm eder. Rahman'ın ikrâmı da soğutulmuş zemzem suyudur. Kaynağı Kâbe'nin biraz doğusunda yeraltında olan bu su tavaf edenlere güç verir. Caminin her tarafına dağıtılmış binlerce bidon içinde sürekli olarak soğuk zemzem bulunur. Tavaf namazından sonra kana kana içilir. Hz. İsmail bebek iken annesi Hacer ile bu ot bitmeyen vadide Rabbinin emri ile bırakılmıştı. Oğlu için su arayan çaresiz anne iki tepe arasında gidip geliyor, bir canlı izi arıyordu. Bir fiili dua olan bu koşuşmanın ve halis niyetin mükâfatı olarak, bebeğin ayağının dibinde tertemiz su fışkırdı. Bu su sayesinde oraya başka insanlar yerleşti, Mekke şehri kuruldu, önemli bir ticaret merkezi oldu. O günden beri, bu ot bitmez bölgede yalnız zemzem değil, dünyanın her yerinden her çeşit ürün bulunmaktadır. Bu da Mekke’nin mukerrem (ikrâm edilen) sıfatının ve Allah’ın rezzak (rızık veren) isminin maddi boyutudur.

Say
2:158. Şüphesiz Safa ile Merve Allah'ın nişanelerindendir. Kim Kâbe'yi hacceder veya umre yaparsa, bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönülden iyilik yaparsa, karşılığını görür. Doğrusu Allah şükrün karşılığını verendir ve bilendir.

Tavaf namazından sonra vakit geçirmeden Kâbe'nin doğu tarafındaki Safa tepesine gidilir. Safa ile 350 metre kuzeyindeki Merve arasında dört kere gidip üç kere gelmek ile Say ibadeti tamamlanır. Safa ve Merve tepelerinde her seferinde Kâbe'ye doğru selam verilir ve tavaftaki gibi Bismillah Allahu ekber denilir. Bu tepelerden Kâbe'yi görmek pek mümkün değildir.

Say

Birçok bakımdan tavafa benzemesine rağmen, say tavaftan çok farklıdır. Adeta dünyadaki sağa sola koşmamızın ve koşarken sonucu Allah’tan beklememizin bir sembolüdür. Hz. Hacer’in oğlu için su ararken koşuşturmasının bir hatırasıdır. Bu haliyle say dünyadaki insanların gayretini, tavaf ise Arş'ın etrafındaki meleklerin hareketini temsil eder. Say bedene, tavaf ruha hitabeder. Şunu unutmamak gerekir ki, nafile say yapılmaz. Her umre ve her hac için yalnız birer say vardır. Tavaf ise bu dünyadan olmadığı ve ancak Kâbe'nin yanında yapılabildiği için fırsat buldukça tekrarlanır.

Tıraş
48:27. And olsun ki Allah, peygamberinin rüyasının gerçek olduğunu tasdik eder. Ey inananlar! Siz, Allah dilerse, güven içinde, başlarınızı tıraş etmiş veya saçlarınızı kısaltmış olarak, korkmadan Mescidi Haram'a gireceksiniz. Allah, sizin bilmediğinizi bilir. Size, bundan başka, yakın zamanda bir zafer verecektir.

Merve tepesinin çıkışında dizi dizi berber dükkanları say ibadetini tamamlayanları bekler. Burada saçlar ya ustura ile tamamen kazıtılır (halk) ya da makas ile bir miktar kısaltılır (taksir). Kadınlar kapalı bir yerde saçlarının ucundan bir tutamı sembolik olarak keserler.

Erkeklerin saçlarını kazıtması ya da kısaltması umre ve haccın bir sembolüdür. İnsan sevdiği bir şeyden vazgeçerek çirkinleşmeyi göze almakta, “bugün saçımı bırakıyorum, bir gün gerekirse başımı da veririm” şuuruna ermektedir.

Kâbe ve Mescidil-Haram

Hac Ayı ve On Gecesi

2005-01-10T16:33:00.000+02:00

Zil-hicce, Hac ayı başlıyor. Hac ancak bu ayda yapılır. Fecr suresinin başında "vel-fecr, veleyâlin 'aşr" şeklinde zikredilen "on gece" işte bu ayın ilk geceleridir. Hac ayının bayram gününe kadar olan ilk on gecesinde salât ve istigfâr konularına daha fazla ağırlık vermek, tekbirleri artırmak tavsiye edilir:

Allahu ekber, Allahu ekber
Lâ ilâhe illallahu vallahu ekber
Allahu ekber, velillahil-hamd

Bu tekbirlerle, Mekke'de toplanan hacı adaylarına güç verdiğimizi hatırlayalım.

Rahman'ın Konukları
Kâbe Allah'ın evi (Beytullah), onu ziyaret edenler de Rahman'ın konuklarıdır (Duyûfur-Rahmân). Bu ziyaret yılda bir kere belli zamanda, milyonlarca Müslüman tarafından, hac ibadeti olarak yerine getirilir. Diğer zamanlarda yapılan ziyarete ise "umre" denir.

Bir müslüman Süleymaniye camisine gidip kendi başına iki rekat namaz kılsa o kendisi için hayırlı bir ibadettir. Fakat bu iki rekatı Cuma günü öğle vakti hutbeyi dinledikten sonra on bin kişi ile kılsa, bu çok daha hayırlıdır. Umre ve hac arasındaki ilişki buna çok benzer: Umre herhangi bir zamanda tek başına yapılır, ferdi bir ibadettir. Hac ise belirli zamanda ve milyonlarca kişi ile birlikte yapılır. Cuma namazının bir mahalle cemaatini haftada bir kere toplaması gibi, hac da yeryüzündeki bütün müslümanların temsilcilerini yılda bir kere toplar. Bu toplantı haccın esasıdır. Arafat'ta bir öğleden sonra ne kadar çok insan toplanırsa, İslam'ın gücü o kadar belirgin olmaktadır.

3:96-97. Doğrusu insanlar için ilk kurulan ev, Mekke'de, dünyalar için mübarek ve doğru yol gösteren Kâbe'dir. Orada apaçık deliller vardır, Ibrahim'in makamı vardır; kim oraya girerse, güvenlik içinde olur; oraya yol bulabilen insana Allah için Kâbe'yi haccetmesi gereklidir. Kim inkâr ederse, bilsin ki; doğrusu Allah âlemlerden müstağnidir.

Kâbe, 1950'lerde

Kâbe'yi ilk yapan ve insanları hacca çağıran Hz. Muhammed değildir. Ondan en az iki bin sene önce yaşamış olan atası İbrahim de insanları hacca çağırmıştı. Binlerce yıldır insanlar bu çağrıya cevap vererek hac ve umre yapmaya devam ediyorlar. Bu iki ibadet ile meleklere benzeyip eski hatalarına pişman olarak temizlenmiş bir şekilde dünyaya dönüyorlar. Hac ve umrede mezhep farkları yok denecek kadar azdır. Bunun sebebi Peygamberimizin ancak ömrünün son senesinde (Hicretin 10. Yılı) hacca gitmesi ve bu yolculuktaki her hareketinin, her sözünün tam olarak kaydedilmesidir.

Umre ve haccı turistik bir seyahat olarak görüp küçümseyenler, tekrar tekrar gitmeye gerek görmeyenler, bu seyahati mali ve bedeni külfet olarak görenler, çeşitli bahanelerle geciktirenler, sadakayı hacdan üstün sananlar, bir kere hacca gidince çoğu zaman bu fikirlerini orada bırakarak dönerler. Daha önce gitmediklerine hayıflanırlar. Bu dönüşümün sebebi nedir acaba?

İslam'ın uluslar üstü ve zaman ötesi değişmezliği ancak hac yolculuğunda anlaşılır. Kendi şehrimizin ve zaman kesitimizin sınırları içinde bunu anlamak mümkün değildir. Çeşitli renklerde, muhtelif giyimlerde, türlü türlü diller konuşan insanlar bir araya gelir, aynı kelimelerle, aynı hareketlerle, aynı amaçla bir Rabbe yönelir ve yalvarırlar. Bütün bunları inkâr edenler için, ayette "doğrusu Allah alemlerden müstağnidir" denilir, yani Allah kimsenin haccına ve ibadetine muhtaç değildir, o bizim ihtiyacımızdır.

Bütün Yollar Mekke'ye
Bir aydır insanlar akın akın Mekke'ye gidiyor: uçakla, gemiyle, otobüsle, kimisi de yaya. Öyleleri var ki, sadece bu yolculuk için yaşamış. Ömründe bir kere köyünden çıkıyor, küçük yaştan beri hayal ettiği bu diyara ulaşmak için... "Keşke dönmesem" diyerek.

Bu vesile ile hatırlamakta yarar var, Mekke'ye akan uluslararası bu toplulukta, hem yaş ortalaması hem de refah düzeyi olarak vatandaşlarımız ön sırada. Yani, diğer milletler hacca gitmek için ne yaş bekliyorlar ne de servet. Endonezya'da adeta evliliğin ön şartı olduğu için, kadın-erkek çok sayıda genç geliyor o taraflardan.

Henüz hac günleri başlamadı. Duyûfur-Rahmân, hacı adayları, Rahman'ın konukları, şehre varınca ya umre niyetiyle ya da hac niyetiyle bir tavaf ve bir say yaptılar, şimdi arefe gününü, o büyük toplantı gününü bekliyorlar. Sadece hac niyetiyle ihrama girmiş olanlar ihramlı olarak bu günleri geçiriyor. Hac ve umreye ayrı ayrı niyet edenler ise umre ihramından çıkmışlar, normal hayatlarını sürüyorlar. Onlar sekizinci gün akşamı tekrar ihrama girip tavaf yapacaklar, bu sefer hac niyetiyle.

Bu süre içinde kimsenin dilinden düşmeyen muhteşem bir söz var ki, ancak orada hakiki manası ile söylenebilir. Telbiye:

lebbeyk allahumme lebbeyk
lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk
innel-hamde ven-ni'mete leke vel-mulk
lâ şerîke lek

Buyur Allah'ım, geldim
Buyur ki ortağın yok Senin
Hamd Senin, nimet Senin, mülk Senin
Ortağın yok Senin

Felâh: Gerçek Başarı

2005-01-02T17:15:00.000+02:00

hayyâ 'ales-salâ(ti) hayyâ 'ales-salâ
hayyâ 'alel-felâh(i) hayyâ 'alel-felâh

Ezan, ki en güzel çağrı... Bize Rabb'imizle olan buluşmamızı hatırlatıyor: "Haydi namaza! Haydi başarıya!"

Namaz çağrısında neden başarıdan bahsedilir? Başarı nedir? Başarılı kimdir? Bu cümleyi günde hakkıyla beş vakit dinlesek, dünyada somut hedeflerdeki başarıya kilitlenmiş hayat tasavvurlarımız yerle bir olmaz mı? Niye böyle dinlemeyiz? Niye düşünmeyiz? Kulağımızı sağır edip, kalbimizi kapatan nedir?

Kimbilir belki de ülfet ve ünsiyet perdeleridir... Alışkanlık ve kanıksama... Kaybetmeden değerini anlamama...

Acı ki, hiçbir şeyi hakkıyla takdir edemiyoruz...

Korunmuş Kitab'ımız bize başaranların kimliğini sunar. Aynen Mu'minûn suresinde geçtiği gibi:

qad eflâhal-mu-minûn(e)
1. Müminler başardılar, felâha erdiler

Hakikat ki, müminler başardılar, "Rabbim Allah" diyenler başardılar. Zenginler ya da bol diplomalılar değil, iman edenler başardılar. Demek, artık somut ve kısa vadeli düşünme şekillerimizi çöpe atma vakti geldi de geçiyor. Çünkü Kur'an zihnimizi yeni baştan inşa ediyor.

Düşünsek şunu hemen farkedeceğiz ki, Allah insana beş duyu, akıl ve sezgi vermiş. Kendisini ve dış dünyasını algılayabileceği en mükemmel yetilerle donatmış.

"Göz odur dağın arkasını göre,
Akıl odur başa geleceği bile"

Ancak insanın bu yetenekleriyle çözemeyeceği sualleri hâlâ var. Onlar ki, hayatının sualleri... Sebepler perdesini aştıkça hiç bitmeden yenilenen tüm o "Neden?"ler bu cümleden... Vahiy olmasa insanı deli divâne edecek "Nerden geldim ve nereye gidiyorum?" sualleri bu cümleden... Bunların cevaplarını Rabbimiz lutfetmiş, bize konuşmuş ve Kur'an'ı indirmiş...

Ya, O lutfetmeseydi, biz ne yapardık?

Bu durumda bize düşen, O'na yönelip, tasavvurlarımızı O'nun takdirine göre belirlememiz. Yönümüzü O'na dönüp, dünyaya O'nun rızası doğrultusunda bakmamız. Zaten zihniyetimiz olması gerektiği gibi olur ise, eylemlerimiz de peşinden gelecektir.

İşte, bu tasavvurlarımızın inşasına dair güzel ve temel bir sual de şudur:

"Başarılı olmak nedir? Başarısız olmak nedir?"

Vahiy, elimizde varolan yetilerle asla hakkıyla bilemeyeceğimiz bu sualin cevabını bize açıkça verir: "Başarılı olmak mümin olmaktır."

Bu sualin cevabını veren insan arzu ettiği o "başarı" uğruna bir ömür verir. Bütün eylemleri artık sadece o hedefine hizmet eder. Zaten, hesap gününe iman etmiş bir insan ile ahiret inancı olmayan birinin başarı tasavvuru hiç aynı olabilir mi? Eğer aynı olur ise, ortada gerçekten ciddi bir problem olmaz mı?

Bütün müminleri tebrik ederiz.

ellezîne hum fî salâtihim hâşi'ûn(e)
2. Onlar namazda huşu içindedir

"Felâh"ın anahtarı salât demek ki... Onun için ezanda ikisi yan yana. Salât insanı felâha götürür.

vellezîne hum 'anil-lagvi mu'ridûn(e)
3. Onlar boş şeylerden yüz çevirir

"Boş şeyler" genel olarak "boş söz ve işler" olarak açıklanmakta. Zaten ehlullah da malayâniyi dilin âfetlerinden saymıştır. Hatta denir ki:

"Söz bilirsen söyle sözünden ibret alınlar, söz bilmezsen sükût et, seni bir insan sansınlar!"

Rabbimiz bize bu akıl, zekâ ve kalp nimetini hiç onları boş yerlere harcayalım, diye vermiş olabilir mi? Onları boşa harcarsak, en başta kendimize ihanet etmiş olmaz mıyız?

vellezîne hum liz-zekâti fâ'ilûn(e)
4. Onlar zekâtlarını verir

Hem de nasıl verirler:
http://korunmuskitap.blogspot.com/2004/12/nasl-vermeli.html

vellezîne hum lifurûcihim hâfizûn(e)
5. Onlar mahrem yerlerini korur

Beşer doğulur ancak insan olunur. İnsan olanlarsa iffetlerini korurlar.

Zaten şu dünyada insanın gözünü ancak toprak doyuracakken, hevâ ve heveslere kul olmak hiç ona yakışır mı?

vellezîne hum liemânâtihim ve 'ahdihim râ'ûn(e)
8. Onlar emanetlerinin ve sözlerinin çobanıdır

Ne güzel bir deyim, "sözünün eri" der gibi. Bu ayete hiç vurgu yapmadan sıkça tekrarlanan bir hadis vardır:

kullukum râ'un vekullukum mes-ûlun 'an ra'iyyih
Her biriniz çoban, her biriniz sürüsünden sorumlu

Açıklaması da, ekseriyetle, ev halkı, çocuklar, köleler, yanında çalışanlar şeklinde yapılır. Peki, bekâr bir işçinin sürüsü kimdir? "Her biriniz" sözü onun için havada kalmaz mı? Bu hadise iki bakış açısı getirebiliriz: İlk olarak, kontrolümüzdeki organlar var, bize bağlı, hepsinden sorumluyuz.

İkinci nokta ise şu: Bu hadis ve ayeti yan yana koyup, "aynı kelime geçiyor, bunda bir hikmet olabilir mi" diye sual etmeli... Dönüp bu ayetin ışığıyla hadise tekrar bakmalı: "Onlar emanetlerinin ve sözlerinin çobanıdır." Demek ki, aldığımız emanetler ve verdiğimiz sözler de bizim sorumlu olduğumuz sürüler cümlesinden.

vellezîne hum 'alâ salavâtihim yuhâfizûn(e)
9. Onlar namazlarını korur

Gene namaz, bu sefer çoğul. Namazın tekrar edilmesi enteresan...

Namazlı müminleri ayrıca tebrik etmeli, o zaman...

ulâike humul-vârisûn(e)
10. İşte onlar vârislerdir

Neye vâris? Cevap gecikmeden gelir:

ellezîne yerisûnel-firdevs(e)
11. Onlar Firdevs'e vâris olurlar

hum fîhâ hâlidûn
Onlar orada ebedî kalırlar.

Sınav büyük... Herkese başarılar!

Salât: Eşsiz Yöneliş

2004-12-24T10:23:00.000+02:00

Hac zamanı Kâbe'ye bakarak bir Cuma namazında olduğunuzu hayal edin. En büyük davete uyarak bu mübarek yere gelmişsiniz ve bu en önemli vakitte milyonlarca kişi ile aynı anda, aynı namazda dua ediyorsunuz. Güneş tepede, ama yaktığını duymuyorsunuz bile.

Duanızda ne istersiniz? İşte hepimizin ortak istekleri:
* ihdines-sirâtal-mustaqîm
* allâhumme salli 'alâ muhammed
* rabbenâ âtinâ fid-dunyâ hasene, vefil-âhireti hasene

Ya da gece herkesin uykuda olduğu bir sırada, karanlık ve soğuk bir odada, yalnız meleklerin gördüğü özel bir namazda ne istersiniz? Gene aynı şeyler: ihdinâ, salli ve âtinâ kelimelerinde özetlenen üç arzu. Hidayet ve iyilik anlaşılır, somut şeyler de, salli ne demek?

Ayrıca, bu kelimenin değişik anlamlarını Ahzab Suresi'nin 56. ve 43. ayetlerinde okuyoruz:

innallâhe vemelâiketehû yusallûne 'alennebî
Allah ve melekleri nebi için "salât ederler"

huvellezî yusallî 'aleykum vemelâiketuhû
O (Allah) ve melekleri sizin için "salât eder"

Salât, fiilin sahibi ve muhatabı açısından üç farklı durumu kapsayan müstesna bir kelime.

İlk anlamıyla, kulların Rab'lerine yönelişlerinin bir ifadesi olan "namaz". O salât ki, başlangıcında tekbir, sonrasında hamd, dua ve kıyamda yakınlık, rukûda tevazu, secdede mahviyetin dile gelmiş hâlleri olan tesbihler ile gözümüzün nuru. Bu ilk anlam li edatı ile belirtiliyor, fesalli lirabbike cümlesindeki gibi: "Rabbine (yönelip) namaz kıl".

"Salât" için ikinci anlam, diğer kulların Allah'ın kulu ve elçisi olan Hz. Muhammed (salat ve selam ona olsun) için bir duası olan "salâvat". Bu anlam 'alâ edatı ile belirtiliyor, biz kullar o müstesna kul için Rabb'imizden istiyoruz.

Üçüncü anlam ise kullarının kendisine yönelişlerini rahmet ve bağışlama olarak karşılayan Cenab-ı Hakk'ın lütfu cümlesinden oluyor ki, bu yönelişin muhatabı Ahzab Suresi 56. ayette Rasul-u Ekrem, 43. ayette ise tüm müminler olmuş. Hamdolsun...

Salâ, Ezân ve Kâmet
Çok yerde Cuma vaktinin yaklaştığı "salâ vererek" duyurulur:
es-salâtu ves-selâmu 'aleyke yâ rasûlallâh
es-salâtu ves-selâmu 'aleyke yâ emîne vahyillâh
es-salâtu ves-selâmu 'aleyke yâ seyyidel-evvelîne vel-âhirîn

Bu sözler hem selam hem de dua. O kadar önemli ki, aramızdan ayrılanları duyurmanın da etkin bir yolu olmuş. Heyecanla "salâ kimin için veriliyor?" dedirtiyor.

Daha sonra vakit girince hayyâ 'ales-salâ(ti) nidaları bu sefer namaz anlamındaki salâta çağıracak. Yani tekbir, tesbih, hamd ve duaya. Nihayet müezzinin qad qâmetis-salâ(tu) duyurusu ile salât başlayacak.

Tesbîh ve Duâ
subhânekallâhumme
subhâne rabbiyel-'azîm
subhâne rabbiyel-a'lâ

Hepsi aynı anlamda, sadece tesbihin uygulandığı kelime değişiyor. Birincide, namazın ilk cümlesinde, bir yakınlık var, Rabbime "Sen" diyorum. Sonra rukûda tevazu öne çıkıyor, Rabbimin büyüklüğü karşısında eğiliyorum. Secdede ise mahviyet var, her şey O'nun önünde yok oluyor.

Namazdaki dualarımız ise şu üç temel üstünde yükseliyor: O'ndan hidayet istiyoruz. Hem "burada", hem "orada" iyilik istiyoruz. Bir de dönüp, Rasulullah için Allah Teâlâ'ya salli diye yalvararak Allâhumme salli 'alâ muhammed, salâtımız içine "salât"ın ikinci anlamını da taşımış oluyoruz.

Tahiyyât ve Selâm
Ulu Zat'ı ziyarete evine gitmişiz, ya da evimizin en temiz köşesinde oraya doğru dönmüşüz. Önce ayakta O'nun bize öğrettiği "gizlenmiş inci" misali ayetlerden okuyoruz. Sonra tevazu ve mahviyet duyguları ile O'nun önünde eğilip yere kapanıyoruz. En sonunda oturup arz-ı hâl ediyor, bir şeyler istiyoruz.

et-tahiyyâtu lillâhi ves-salavâtu vet-tayyibât
Bütün tahiyyât, salavât, tayyibât Allah'ın

es-selâmu 'aleyke yâ eyyuhen-nebiyyu verahmetullâhi veberekâtuh
Selam sana, Allah'ın rahmet ve bereketi sana ey nebî

es-selâmu 'aleynâ ve'alâ 'ibâdillahis-sâlihîn
Selam hepimize ve (diğer) salih kullara

Bu mübarek kelimelerle söze girip, iman belirten şehadeti tekrarladıktan sonra, yukarıda belirtilen asıl isteğimizi dile getiriyoruz. Otururken ve secdede yapılacak duanın sınırı yok. Nihayet, sağa ve sola dua niyetiyle selam vererek bu ibadeti tamamlıyoruz.

Namazımız... Namazımız ve hayatımız içindeki salavâtımız... Ve Rabbimizin, huzuruna duran kullarını kabul edişteki sonsuz rahmeti, ikramı, ihsanı ve yüceliği... Sanki içiçe geçmiş daireler, karşılıklı yönelişler ve tek bir kelime: Salât... Bizâtihi bu kelime Allah-u Teâlâ'nın bize bir lütfu olsa gerek.

inne salâtî venusukî vemahyâye vememâtî lillâhi rabbil-'âlemîn
Namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm alemlerin Rabbi Allah'ındır

Kış günleri başladı

2004-12-21T06:48:00.000+02:00

En soğuk günler henüz gelmediyse de, en uzun geceleri yaşıyoruz. Biraz gecikme ile, bir hazan şiirini hatırlayalım:

EYLÜL SONU

Günler kısaldı... Kanlıca'nın ihtiyarları
Bir bir hatırlamakta geçen sonbaharları.

Yalnız bu semti sevmek için ömrümüz kısa,
Yazlar yavaşça bitmese, günler kısalmasa...

Ölmek kaderde var, bize ürküntü vermiyor,
Lâkin vatandan ayrılışın ıztırâbı zor.

Hiç dönmemek ölüm gecesinden bu sâhile,
Bitmez bir özleyiştir, ölümden beter bile.

Yahya Kemal Beyatlı

Şair dört seviyeli hüznünü güzel dile getirmiş. Öncelikle, günün bitişine, akşam oluşuna üzülüyor. Sonra, yazın tükenmesinden hüzünlü, ağlıyor gibi. Ama üçüncü ve esas kaygı, açıkça söylemiş: Ömrün sonu.

Vezni bozmadan, bu üç hüznü ifadeye çalışsak:

Akrep acıyla dönmese, hiç akşam olmasa...
Yazlar yavaşça bitmese, günler kısalmasa...
Yıllar çabukça geçmese, ömrüm tükenmese...

Aslında satırlar arasında bir dördüncü hüzün daha gizli: Dünyanın da sonu geliyor... Ve elbette hesap var. Şair adeta şunu da diyor:

Asla kıyamet olmasa, mîzân kurulmasa...

Yalnız, şurası hakikat ki, akrep dönecek, yazlar bitecek, yıllar geçecek ve kıyamet olacak.

Bu anlayışla o şaheser beytin iki kelimesini değiştirdim:

Ölmek kaderde var, bize ürküntü vermiyor;
Lâkin hesap düşüncesinin ıztırâbı zor.

Rüzgarın Savurduğu

2004-12-17T08:01:00.000+02:00

Rasulullah (salat ve selam ona) Kehf suresine çok önem vermiş.
Bu surede birbiriyle ilişkisi çok açık olmayan dört hikaye var:
1. Ashâbul-kehfi ver-raqîm
2. Bahçe sahibi ve arkadaşı
3. Hz Musa, arkadaşı ve hocası
4. Zülkarneyn

Hikayelerin arasına hikmetli sözler ve kıyamet gününe ait haberler
serpiştirilmiş. Bu hikmetlerin belki de en önemlisi dünya hayatını
anlatıyor:

vadrib lehum meselel-hayâtid-dunyâ
Onlara dünya hayatının misalini anlat
kemâin enzelnâhu mines-semâi
Gökten indirdiğimiz su gibi
fahtalata bihî nebâtul-ardi
Onunla yeryüzünün bitkileri birbirine karışır
feasbaha heşîmen tezrûhur-riyâh
Rüzgarın savurduğu çöp kırıntısına döner
vekânallâhu 'alâ kulli şey-in muqtedirâ
Allah her şeyin üstünde bir kudrete sahiptir

Ah dünya hayatı! Uğraşır bir ev yaparsınız, deprem alır götürür.
Çabalar bir iş kurarsınız, bir yanlış karar iflas ettirir. Didinir
bir çocuk yetiştirirsiniz, bir serserinin çarptığı araba ile yılların
emeği yok olur. Bir devlet kurarsınız, barbar güçler her şeyi
darmadağın eder. Her biri "rüzgarın savurduğu çöp kırıntısı" olur
gider.

O zaman, uğraşmıyalım, didinmeyelim, çaba sarfetmiyelim?
Bundan sonra gelen ayet kalıcı olanı en beliğ şekilde söylüyor:

el-mâlu vel-benûne zînetul-hayâtid-dunyâ
Mallar ve çocuklar dünya hayatının süsüdür
vel-bâqiyâtus-sâlihâtu hayrun
Baki kalan yararlı işler daha hayırlıdır
'inde rabbike sevâben vehayrun emelâ
Rabbinin katında, sevab olarak da emel olarak da

Yani, amelin kendisi kalıcı, sonuçları değil! Sonuçlara bakıp da
aldanmıyalım, o çabaların bize ne kazandırdığı önemli olan.

Nasıl Vermeli?

2004-12-15T06:14:00.000+02:00

Vermeli ama nasıl? İnciterek, başa kakarak, gösteriş yaparak vermek "vermek" midir? Ya da, insanın kendisinin beğenmediği, gönül rızası ile değil ancak gözünü kapatıp alabileceği kötü şeylerden vererek "vermek"? Veyahut, sarfettiklerinin o maldaki muhtacın hakkı olduğunu gözardı edip, kendisinin bir lütufta bulunduğunu zannederek, karşılığında verilen insanın izzetini ayaklar altına alarak "vermek"? Gaflet ve kibirle, kendisinin sadece bir vesile olduğunu unutup, yarın belki de alan el ile veren elin yer değiştirebileceğini düşünmeyerek "vermek"?

Belki görünürde hepsi birşeyler vermektir ama hakikatte asla... Vermek ancak Yaratıcı'sına karşı sorumluluk duygusuna sahip, Rabb'inin huzuruna bir gün döneceğini bilen insanın işidir. Çünkü onun verirken yüreği titrer.

Hayatta çoğu kez, ne yapıldığı kadar, onun nasıl yapıldığı da mühim olur. Hatta bir bakmışız, bazen yapılan boşa çıkmış çünkü "nasıl yapıldığı" öne geçmiş. Nihayetinde, lokmaları boğaza dizmeye bir acı söz yeter de artar. Sonrasında diyet parası başa kakılacaksa eğer, kol kesilir ve atılır. Şairin,

"İlticâ etmeyesin nâmerde
Keşf-i hâl etmeyesin bîderde"

dediği kadar vardır.

Kerim Kitab'ımız ise bize sadece ne yapmamız gerektiğini söylemez, aynı zamanda onu nasıl yapmamız gerektiğini de vurgular. Hayatı Kur'an olan Elçi'den itibaren o kervanın seçkin yolcuları da bunu en güzel şekliyle hayatlarına geçirirler. Hassas bir kalp ve dikkatli bir göz baksa, Allah yoluna sarfedişlerde nice incelikler bulacaktır. Kimi veren, elini alttan uzatır. Çünkü istemez ki, karşıya en ufak bir yük olsun. Kimi yoksulun kapısına koyar da sonra sessizce ve kendini belli etmeden çeker gider. Kimseler bilmez, alan kim, veren kim? Elbette ki, gösteriş ve övünme vesilesi olarak değil, ancak bir teşvik ve vazife bilinciyle veriliyorsa, açıktan vermek de güzeldir ama gizliden vermek daha güzeldir. Çünkü,

Sadakaları açıkça verirseniz o ne güzel! Eğer onları yoksullara gizlice verirseniz sizin için daha iyidir. Allah onları kötülüklerinizden bir kısmına karşı tutar. Allah işlediklerinizden haberdardır. (2:271)

Sonra kimi kültürlerde verilecekler iki elle sunulur ki, tamamıyla ve kıymet vererek karşıdakine yönelindiği belli olsun. Kimi kültürler vardır, sadaka taşı diye şaşılacak bir metod bulmuşlardır, yıllar sonra gelen torunları bunu ancak iç geçirerek anarlar.

Hem "alan el" ile "veren el"in aslında hiç de uzak olmadığını bildikten sonra insan, kalbini ve eylemlerini hep istikamet üzere çekmeye çabalamasın da ne yapsın:

"Değme bir hor-ı hakîre hor deyu kılma nazar
Kalbinin bir gûşesinde arş-ı Rahmân gizlidir"

Gösteriş için, inciterek ve başa kakarak verip de verdiklerini boşa çıkaranların halini ise yine en iyi Kitap tasvir eder. Bu şekilde mal sarfedenin durumu,

... üzerinde biraz toprak bulunan şu kayaya benzer ki, ona şiddetli bir sağanak isabet edince onu düz (çıplak) bir kaya halinde bırakır. Kazandıklarından bir şey elde edemezler. Zira Allah kafirler/nankörler topluluğunu doğru yola eriştirmez. (2:264)

Buna mukabil, Allah'ın rızasını istemek ve içlerindeki imanlarını kökleştirip sağlamlaştırmak için mallarını sarfedenlerin durumu acaba nasıldır?

... yüksek bir tepede bulunan, bol yağmur değince ürünlerini iki kat veren, veya bol yağmur değmese bile, aynı ürünü vermek için çisentinin bile yettiği bir bahçenin durumu gibidir. Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir. (2:265)

Son olarak, şu geçici dünya hayatında vermeyenler, verirken yüreği titremeyenler iyi bilmelidir ki, içlerin dış olacağı o son saat pek yakındır.

Sevdiğimiz şeylerden vermeye dair bkz. (2:267, 3:92)
Rab'lerinin huzuruna döneceklerinden yürekleri titreyerek verenlere dair bkz.(23:60-61)
Kol kestiren diyet parası Ömer Seyfettin'in dilinden hoş bir hikayede geçer: "Diyet".
Gizli ve açık olarak vermeye dair bkz. (14:31, 2:274, 35:29, 13:22)
"Arş-ı rahman gizlidir" diye biten beyit İsmail Mâşukî'nindir.
Gösteriş olsun diye mallarını sarfedenlere dair bkz. (4:38)

Görülen ve Ardındaki

2004-12-14T01:14:00.000+02:00

Görülen nedir? Bazen bir lokma ekmeğe muhtaç kalmış, bazen çöpleri karıştırır hale düşmüş, bazen evladının tedavisi için eldeki son para edecek eşyasını satmış, bazen masraflar çoğaldı diye çocuğunu okuldan almış, bazen hastalanmış da ilacını alacak para bulamamış, bazen yaşlanmış da zayıf ve kimsesiz düşmüş, bazen evi yanmış, açıkta kalmış, bazen ciğeri yanmış, ocağı sönmüş garipler... Bugün için iyi durumda olsa bile, gün dönüp de yarın oldu mu kimselerin düşmeyeceğini garanti edemediği insanlık hâlleri...

Sana kimlere ne harcayacaklarını soruyorlar. De ki: "İnfak edeceğiniz mal; ana-baba, akrabalar, yetimler, yoksullar ve yolda kalmışlar içindir. Siz her ne hayır işlerseniz, şüphesiz, Allah onu hakkıyla bilir." (2:215)

Sonra, yerine sarfedildiği vakit yüzlerde doğan tebessümler, dağılan kara bulutlar, belki sevinç gözyaşları... Asla karşılığında beklenmese dahi, illâ ki alınan hayır duaları, duyulan teşekkür ifadeleri... Hele de uzatılan el, başkalarından birşey isteyemeyecek derecede iffetli bir kimseye ise...

(Sadakalar,) kendilerini Allah yolunda (ilim ve hizmete) adamış olan ve yeryüzünde dolaşıp kazanamayan fakirler içindir ki, iffetleri (utanıp istememeleri) sebebiyle, gerçek hallerini bilmeyen, onları zengin zanneder. Sen onları simalarından tanırsın; onlar, yüzsüzlük ederek insanlardan (bir şey) istemezler. (2:273)

Peki ya, hemen ilk anda görülmeyen nedir?

Kitap'da, verilen zekât ve sadakaların insanın kazancını temizlediği buyrulur. Hem o mallarda yoksul için de bir hak vardır. Zaten Hak yolunda hayır namına ne verilse, muhakkak ki Allah onu hakkıyla bilen, değil midir?

İşi daha da ilginçleştiren, verirken malların asla azalmadığı, bilakis arttığı hakikatidir. Kitap'taki o eşsiz ifadelerle, mallarını Allah yolunda sarfedenlerin durumu,

... yedi başak bitiren ve her başağında yüz tane bulunan bir tek tohum tanesinin durumu gibidir. Allah dilediğine kat kat verir. Allah rahmet ve ihsanı bol olan ve her şeyi bilendir. (2:261)

Kimbilir belki, bizden bütün mallarımızı değil, yalnız zekât ve sadaka olarak bir kısmını isteyen Rabbimiz, dünya hayatında da iman edip, emirlerine uygun yaşayan ve O'na karşı gelmekten sakınanları bir de böyle mükafatlandırıyordur. İnsanı vermekle fakirliğe düşeceğinden korkutarak vermekten caydıran ancak şeytandır. Belki budanan ağaçların baharda yepyeni ve canlı sürgünler vermesi gibi bu sarfedişler nice bolluklar ve bereketlerle dönecektir de, insanoğlu bunu görmez, cimrileştikçe cimrileşir. Halbuki kullarından dilediğine rızkı yayan, genişleten ya da kısan ancak O'dur.

Siz hayır için neyi harcarsanız, Allah onun yerine başka daha iyisini verir. O, rızık verenlerin en hayırlısıdır. (34:39)

Tüm bu harcayışlar adeta bu dünyadan öteye insanın kendi hesabına gönderdikleridir. Hz. Ayşe (RA)'nin, kestikleri kurbanın hemen hepsini verdiklerini yalnızca az bir kısmının yanlarına kaldığını söyleyen yardımcısına cevabı bu gerçekleri bilince aslında nasıl da anlaşılır olur: "Demek, o kısmı hariç hepsi bizim yanımıza kalmış!" Çünkü buradayken yapıp ettiklerimizle önden gönderdiklerimizden başkası o son saatte bizi karşılayacak değildir.

Son olarak, "görülen" ve "görülmeyen"e bakarken, şunu da hatırdan hiç çıkarmamalıdır:

De ki: "İstediğinizi işleyin; Allah, peygamberi ve müminler işlediklerinizi görecektir. Hepiniz, görülmeyeni ve görüleni bilen Allah'a döndürüleceksiniz. O size, işlediklerinizi bildirecektir." (9:105)

Verilenlerin insanın kazancını temizleyişine dair bkz. (9:103)
Mallarda yoksul için de bir hak olduğuna dair bkz. (51:19)
Allah'ın hayır namına verilenleri değerlendirişine dair bkz. (2:273)
Vermekle malların azalmadığı, bilakis arttığına dair bkz. (30:39)
Şeytanın fakirlik korkusuyla insanı vermekten caydırmasına dair bkz. (2: 268)
Önden ne gönderirsek, Allah katında onu bulacağımıza dair bkz. (2: 110)

Enbiyanın Duası

2004-12-10T15:23:00.000+02:00

Enbiya, bu mübarek, çilekeş insanlar... Geçen mektupta bazılarının feryadlarını dinlemiştik. Şimdi de sessiz, fısıltılı dualarına kulak verelim. Galiba onların çektiği çilenin amacı yalnızca bu sözleri söyletmekti. Ya bizim?

Doğrusu İbrahim çok içli, yumuşak huylu ve kendini Allah'a vermiş bir kimsedir. Allah'a boyun eğmiş ve O'na yönelmiş bir önderdir. Rabbi ona "Teslim ol" buyurduğunda, "Âlemlerin Rabbine teslim oldum" demiştir. Hem de ne teslim oluş... İlk sınanması ateşle olur. İmtihanı en iyi şekilde verir, zaten Rabbimiz: "Ey ateş! İbrahim'e karşı serin ve zararsız ol!" diye buyurmuştur. Sonra bir vakit gelir "Rabbim! Bana iyilerden olacak bir çocuk ver" diye yalvarır da, Rabbi ona yumuşak huylu bir oğlan müjdeler. İmtihanlar bitmez... Çocuğun "Ey babacığım! Ne ile emrolundunsa yap, Allah dilerse, sabredenlerden olduğumu göreceksin" dediği, babanın da tereddütsüz emri yerine getirmeye çabaladığı sınavdan her ikisi de mükâfatlandırılmış olarak çıkarlar. İbrahim'e selam olsun...

rabbic'alnî muqîmessalâtî vemin zurriyyetî
İbrahim
14:39-41. Kocamışken, bana İsmail ve İshak'ı veren Allah'a hamdolsun. Doğrusu Rabbim duaları işitendir. Rabbim, beni ve çocuklarımı namaz kılanlardan eyle. Rabbimiz, duamı kabul buyur. Rabbimiz, hesap görülecek günde, beni, anamı, babamı ve inananları bağışla.

Yakub, yüreği yanan ama acısını hep içinde saklayan, üzüntüsünden gözlerine ak düşen, o derin yalnızlığı ve hüznüyle ancak Rabbine yönelen sessiz ve mazlum bir nebidir. Her daim güzelce sabredenlerdendir. Çevresinde kimseler onu anlamaz. Hatta onu kınarlar, "Yusuf'u anıp durman seni bitkin düşürecek veya helâk olacaksın" derler. En güzel cevabı yine o verir.

innemâ eşkû bessî vehuznî ilallâh
Yakup
12:86. "Ben derdimi ve tasamı yalnız Allah'a açarım. Allah katından, sizin bilmediklerinizi bilirim" dedi.

Yusuf... Hem sîreten, hem de sûreten güzel nebi... İlkin rüyasında on bir yıldız, güneş ve ayın kendisine secde ettiklerini görür. Görür ya, sevgili babasının korktuğu da başına gelir: Tuzak kuracaklar hesaplarında hiç gecikmezler. Önce kuyuya atılır. Derken ucuz bir fiyata satılır. Sonra o iffetli, hikmet ve bilgi sahibi nebi günah işlemekten Allah'a sığınır da zindanları tercih eder. Gün gelir, devran döner memleketin hazineleri emrine verilir. Kardeşlerine de yardım eder. Gördüğü rüyasının çıktığı anda ise ancak Rabbi'ne yönelir.

teveffenî muslimen veelhiqnî bissâlihîn
Yusuf
12:101. Ey göklerin ve yerin yaradanı, dünya ve ahirette velim Sensin; canımı müslüman olarak al ve beni iyilere kat.

Bazen hayatta işler pek zorlaşır. Düğümler üstüste atıldıkça atılır. İnsan bilemez, hâline bir çözüm var mıdır, yok mudur? Varsa, hani nerededir? An gelir artık neyi istemesinin kendine hayredeceğini bile şaşırır. Artık bildiği tek bir cümlesi kalmıştır. Musa'nın o zor gününde, bir ağaç altında, kırılmış gönlüyle Rabb'ine yakardığı kelimelerle secdeye kapanır.

innî limâ enzelte ileyye min hayrin faqîr
Musa
28:16. "Rabbim, kendime yazık ettim, beni bağışla" dedi. Allah onu bağışladı.
28:24. ... Rabbim bana bahşedeceğin her hayra öylesine muhtacım ki...

Süleyman... Şükürde en önde gidenlerdendir. Bize dahi şükretmeyi "Doğrusu ben bu iyi malları, Rabbimi anmayı sağladıkları, için severim" deyip öğretendir. -Acaba hakkıyla öğrenenlerden olabiliyor muyuz?- Sonra, bir vakit Süleyman'ın cinlerden, insanlardan ve kuşlardan müteşekkil olan ordusu toplanır. Hep beraber giderlerken, karıncaların bulunduğu vadiye geldiklerinde bir karınca: "Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman'ın ordusu farkına varmadan sizi ezmesin" der. Süleyman, onun sözüne hafifçe güler...

veedhilnî birahmetike fî 'ibâdikessâlihîn
Süleyman
27:19. Süleyman, onun sözüne hafifçe güldü ve: "Rabbim! Bana ve ana babama verdiğin nimete şükürde, hoşnut olacağın işi yapmakta beni muvaffak kıl. Rahmetinle, beni iyi kullarının arasına koy" dedi.

Zekeriya, Rabbine korkarak ve umarak, gönülden saygı duyarak yalvarır. Çünkü kendisinden sonra yerine geçecek yakınlarının iyi hareket etmeyeceklerinden korkar. Allah'tan kendisine ve Yakup oğullarına mirasçı olsun diye katından bir oğul bağışlamasını diler ve onun razı olunmuş kullardan olmasını ister. Allah da ona Yahya isminde bir oğul müjdeler. Bu durum, karısı kısır ve kendisi de son derece kocamışken olur. Çünkü bu O'na kolaydır. Nitekim Zekeriya yokken daha önce onu yaratmamış mıdır? Bu dua üzerine doğan oğula doğduğu günde, öleceği günde ve dirileceği günde selam olsun.

velem ekun bidu'âike rabbi şaqiyyâ
Zekeriya
21:89. Zekeriya da "Rabbim! Beni tek başıma bırakma, Sen varislerin en hayırlısısın" diye Rabbine nida etmişti.
19:4. "Rabbim! Gerçekten kemiklerim zayıfladı, saçlarım ağardı. Rabbim! Sana yalvarmakla şimdiye kadar bedbaht olup bir şeyden mahrum kalmadım."

veselâmun ‘alel-murselîn
velhamdu lillâhi rabbil-‘âlemîn

Enbiyanın Feryadı

2004-12-07T13:33:00.000+02:00

Şu sınanma dünyasında insanoğlunun önüne imtihanlar peşpeşe dizilir durur. Zaten, iman edip, sabredici ve şükredici bir kul olmak öyle kolay mıdır? İyi ve erdemli insanların kavuşacağı sonsuz nimetler o kadar ucuz mudur? Hayır... Asla... İşte tam da bu yüzden, hakikati inkâra şartlananlar şu üç günlük dünyada belki günlerini gün ederler de, Allah'ın sevdiği kullarının sınavları zorlaştıkça zorlaşır. Hele elçilerinki, hep en çetini olagelmiştir. Onlar ki, en ağır, en zor, en taşınmaz sıkıntılara tutulurlar da, en yürek yakıcı anlarda belki bir an dayanamayıp feryad etseler bile, her seferinde yine O'na yönelir, yine O'na sığınırlar.

İlk ebeveynimiz... Artık Cennet’i kaybetmişler ve dünyanın zorluklarını tadıyorlar: Açlık, sıcak, korku ve çıplaklık. Bütün bu maddi sıkıntıların üstüne ise kalplerinde derin bir pişmanlık... Bu hâldeyken "Rabbenâ zalemnâ enfusenâ" feryadı ile Arafat’ta buluşuyorlar. Tevbeleri kabul oluyor. Fakat Cennet’e dönüş öyle kolay değil. Önce burada sınav olacak.

7:23. "Rabbimiz! Kendimize yazık ettik; bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen biz kaybedenlerden oluruz" dediler.

İlk büyük nebi, Nuh... Henüz insanlık fazla yayılmamış ama bildiğimiz bütün kötülük türleri o zaman da var. Nebi gece-gündüz, gizli-açık insanları doğruluğa, iyiliğe, erdeme çok uzun yıllar boyu çağırıyor. Alay ve aşağılanmadan başka bir cevap alamıyor. Sabrının taştığı bir gün “innî maglûb, fentasir” diyor, “yeryüzünde bir tek kâfir bırakma!” bedduasını ekliyor. Duası kabul oluyor. Fakat sünnetullah değişmez. Kendi neslinden aynı kötülüğün devam edeceğini bilseydi bunu ister miydi?

54:10. "Ben yenildim, bana yardım et" diye Rabbine yalvarmıştı.
71:26. Nuh: "Rabbim! Yeryüzünde hiçbir inkarcı bırakma."

Nebiler görevlidir, izinsiz görevi bırakamazlar. Bir anlık gaflet sonucu gece, deniz ve balık gibi üç büyük düşmanın eline düşünce Yûnus, ilk atalarının sözü ile yalvarıyor: “Subhâneke, innî kuntu minezzâlimîn”

21:87. … karanlıklar içinde: "Senden başka tanrı yoktur, subhâneke, doğrusu ben zâlimlerdenim" diye seslenmişti.

Güçlü, celâlli bir nebi... Rabbi ile konuşma mertebesine erişmiş. Bununla yetinmiyor, dünyada mümkün olmayan bir şey istiyor, seneler sonra isyancı kavminin iman etmek için değil, yalnız alay etmek maksadıyla aynı isteği tekrarlayacaklarını bilmeden... Arzusunun yakışıksız olduğunu öğrenince hemen tevbe ediyor: “Subhâneke tubtu ileyk!”

7:143. Musa, tayin ettiğimiz vakitte gelip Rabbi onunla konuşunca, Musa: "Rabbim! Bana Kendini göster, Sana bakayım" dedi. Allah: "Sen Beni göremeyeceksin ama dağa bak, eğer o yerinde kalırsa sen de Beni göreceksin" buyurdu. Rabbi dağa tecelli edince onu yerle bir etti ve Musa da baygın düştü; ayılınca: "Subhâneke, Sana döndüm, ben inananların ilkiyim" dedi.

Mekke’deki görev tamamlanmış, dünya ölçüleri ile başarısız görünen on üç seneden sonra... İki arkadaş görünüşte kaçıyorlar, hakikatte hicret ediyorlar, görevin yeri ve niteliği tamamen değişecek artık. Küçük bir mağarada gizlenmişler. Düşmanlar hemen dışarıda, yok etmekten başka bir amaçları da yok. Bu durumda iken Efendimiz, “lâ tahzen, innallâhe ma'anâ” unutulmaz sözleri ile arkadaşını teskin ediyor.

9:40. Ona yardım etmezseniz, bilin ki, inkar edenler onu Mekke'den çıkardıklarında mağarada bulunan iki kişiden biri olarak Allah ona yardım etmişti. Arkadaşına "Üzülme, Allah bizimledir" diyordu; Allah da ona güven vermiş, görmediğiniz askerlerle onu desteklemiş, inkar edenlerin sözünü alçaltmıştı. Ancak Allah'ın sözü yücedir. Allah güçlüdür, hakimdir.

veselâmun ‘alel-murselîn
velhamdu lillâhi rabbil-‘âlemîn

İnsan Olmak

2004-12-05T05:53:00.000+02:00

Hayat belki de ancak yiyen, içen, uyuyan, dünyaya yeni nesiller getiren bir "beşer"den; işe kendini tanımakla başlayıp, hakikatin peşine düşen ve varoluş bilincine sahip bir "insan"a giden yolculuk kadardır. Değilse, neden insan yanıbaşında düşüp, ağlayan bir çocuğu kaldırmadan geçemez? Neden şahit olduğu bir haksızlığa kalbiyle olsun karşı çıkmadan duramaz? Neden "adam aldırma da geç git" diyemez, aldırır?

Çünkü her bir birey sadece canlılığını sürdürecek melekelerle donanıp bu dünyaya doğmuş değildir. Eğer üzerini örtmez ise, içinde bulabileceği temiz bir vicdanı da vardır. Kimbilir belki de bu, insana Allah'ın ruhundan üflediğinden bir cüzdür. Umulur ki, taştan daha da katı kesilmemiş bir kalbe sahip herkes, gün gelir şu geçici hayatta esas olanın -belki olmayı hakkıyla başaramasa bile- "iyi ve erdemli olmak" olduğunu sezer.

İyi ve erdemli olmak ise yalnızca yüzlerimizi doğu ve batı tarafına çevirmemiz değildir. İyi ve erdemli kişinin vasıflarından bazıları malını, sevgisine rağmen ve Allah rızası için akrabaya, yetimlere, yoksullara ve yolda, sokakta kalmışlara, dilenenlere ve boyunduruk altında bulunanlara kurtulmaları için veren, namazı dosdoğru kılan, zekatı veren, ahitleştiği zaman sözlerini yerine getiren, sıkıntıda ve hastalıkta sabredendir.

Fakirlik hâli bile o kimseleri Allah rızası için vermekten geri bıraktıramaz. Sahi, kanaatkâr ve zengin bir gönlü şu dünyada hangi zindan hapseder de yardım etmekten alıkoyabilir? Hangi güç bir içten bakış, bir sıcak gülümseyişle olsun, onu bir kardeşine destekten alıkoyabilir? İyi ve erdemli kişiler samimiyetle ve durmaksızın bollukta ve darlıkta Allah rızası için sarfetmeye devam ederler. Belki de yardım ettiklerinin kendilerinden gayrısı olmadığını sezmişlerdir de, ondan artık hiçbir maddi yoksunluk önlerine set çekemiyordur. Şu durum tecrübelerle anlaşılacak insanî bir özellik olsa gerektir; misâl, kişi kalbinde uyanan azıcık bir tevazu duygusundan gider küçük bir saygı davranışı sergiler de, sonra o ufacık jesti, kalbine kat-be-kat artmış bir tevazu duygusu olup, geri döner. Ya da, insan içinde biraz merhamet hissi duyar, belki yaptığı işin tam bilincinde olur ya da olmaz, gider bir yetim çocuğun başını okşar da, bir de bakar ki o hissi kalbine dönüp, çağlayan olmuş. Belki de O'nun yolunda ve O'nun için sarfedenlerin Rabb'leri katında alacağı mükafatlardan ilki ve en peşini kalbe artarak dönen merhamet ve cömertlik duygularıdır. Onlar bilirler ki, bollukta ya da darlıkta Allah için sarfederken aslında el uzattıklarının ilki, ne güzel ki, yine kendi yürekleridir.

Hem mülk de zaten O'nun değil midir? Dünyada belki bir yolcunun bir ağaç altında gölgelenip de durduğundan fazla kalmayan bizler, ne oluyor da Allah yolunda harcamıyoruz? Halbuki göklerin ve yerin bütün mîrası Allah'ın değil midir? Her şey, asıl sahibi olan Allah'a kalmayacak mıdır?

Allah'ın ruhundan insana üflemesi konusunda bkz. (15:28-29)

Katılaşmış kalpler için bkz. (2:74)

İyi ve erdemli insanların vasıfları için bkz. (2:177)

Bollukta ve darlıkta verenler için bkz. (3:134)

Verenlerin Rabbimizin katında mükafatlandırılacaklarına ilişkin bkz. (2:262,270)

Mülk, ancak Allah'ın olduğu halde insanın durumuna ilişkin bkz. (57:10)

Sabırdan Şükre

2004-12-04T18:26:00.000+02:00

Varlık ya da yokluk içinde olmak... İlk bakışta birbirine pek uzak iki hâl... Çünkü birinde açlık, zahmet ve hüzün; diğerinde tokluk, rahat ve huzur... Bu yanda sığınılan soğuk ve bomboş bir oda, ne vakittir kaynamayan bir tencere, kış boyu sarınılan incecik bir ceket; öte yanda özenle döşenmiş bir ev, sıcacık bir kâse çorba ve camdan seyredilen kar manzarası... Burada ya yetimlik, ya öksüzlük, ama illâ ki biraz erken büyümüş, hayatın derdi bir yerinden omuzlara yüklenmiş çocukluk; orada eş, dost, yâr, yâran... Bu tarafta isteyememenin acısı, istemenin utancı; o tarafta verme vazifesi, paylaşma çabası... Sanki iki ayrı uç... Kıtlık ya da bolluk... Virâne ya da kâşâne... Gözyaşı ya da gülümseyiş...

Oysa ki, hayat baştan sona bir imtihanken ve dahi elde olan sabır, kanaat, şükür ve paylaşma duyguları ise ebedi mutluluğa, diğer türlü, isyan, şikayet, nankörlük ve cimrilik ise ebedi hüsrana giderken şu soruyu çözmek öyle kolay değil: İnsan bu varlık ya da yokluk içinde olma hâllerini sabırdan şükre uzanan iki uzak uç mu bilmeli yoksa sabırdan şükre kavuşan tek bir nokta mı?

Ya bir de, sonuçları itibarıyla değerlendirmeyi bir kenara bırakıp, önce en başa dönsek ve ancak insanoğullarını birbirine nisbet ederek tanımlayabildiğimiz ve ilk bakışta pek ayrı gördüğümüz o zenginlik ve fakirlik hâllerine baksak. Bir anlasak; zengin kim, zenginlik ne; fakir kim, fakirlik ne?

"İşte sizler, Allah yolunda sarf etmeye çağırılan kimselersiniz. Kiminiz cimrilik yapıyor ama, cimrilik yapan bilsin ki, ancak kendine karşı cimrilik etmiş olur. Allah zengindir, siz ise fakirsiniz." (47:38)

Karneler Sınavdan Sonra

2004-12-01T07:08:00.000+02:00

Bu dünya sınav yeri. Karneler başka bir yerde verilecek ve burada hiç kimse not verme makamında değil. Nereye gittiği belli olan, karnesi bu dünyada verilmiş çok az kişi var. Nemrut ve Ebû Leheb gibiler bir yanda, nebiler ve aşere-i mübeşşere diğer yanda. Zalim ya da şehit olduğunu düşündüklerimiz bile niyetlerine göre yeniden değerlendirilecek. Üstelik niyetler yazılmıyor, meleklerin bile bilgisi dışında.

Şu ayetler çok açık değil mi?

2:62 ve 5:69. Doğrusu inananlar, yahudiler, sabiiler ve hıristiyanlardan Allah'a ve ahiret gününe inanan, yararlı iş yapan kimselere korku yoktur, onlar üzülmeyeceklerdir.

2:111-2. "Yahudi veya hıristiyan olmayan kimse elbette cennete girmeyecek" dediler; bu onların kuruntularıdır. De ki: "Sözünüz doğru ise delillerinizi getirin". Hayır, öyle değil; iyilik yaparak kendini Allah'a veren kimsenin ecri Rabbi'nin katındadır. Onlara korku yoktur, onlar üzülmeyeceklerdir.

3:113-4. Kitap ehlinin hepsi bir değildir: Onlardan geceleri secdeye kapanarak Allah'ın ayetlerini okuyup duranlar vardır; bunlar Allah'a ve ahiret gününe inanır, kötülükten meneder, iyiliklere koşarlar. İşte onlar iyilerdendir.

3:75. Kitap ehli arasında kantarla emanet bıraksan onu sana ödeyen ve bir lira emanet etsen, tepesine dikilmedikçe onu sana ödemeyen vardır. Bu, onların: "Kitapsızlara karşı üzerimize bir sorumluluk yoktur" demelerindendir. Onlar bile bile Allah'a karşı yalan söylemektedirler.

5:82. İnananlara en şiddetli düşman olarak, insanlardan yahudileri ve (Allah'a) eş koşanları bulursun. Onlardan, inananlara sevgice en yakın"Biz hıristiyanız" diyenleri bulursun. Bu, onların içinde bilginler ve rahipler bulunmasından ve büyüklük taslamamalarındandır.

Öte yandan, elbette "Allah üçten biridir" diyenler kâfir olmuştur (5:73), fakat onlara bile müşrik denmiyor yüce Kitapta. Üstelik, onların hesabı da, büyük bir Nebinin henüz söylenmemiş sözüne göre, henüz kesin değil:

5:118. "Onlara azap edersen, doğrusu onlar Senin kullarındır; onları bağışlarsan, Güçlü olan, Hakim olan şüphesiz ancak Sensin."

Evet, dünya ilginç bir yer, ama Hesap Günü çok daha ilginç olacak. İçimizdeki bunca merak, bunca intikam duygusu sebepsiz olamaz. Rabbimiz bizi o gün rezil etmesin, yardımsız bırakmasın.

Hadislerde Fatiha

2004-11-29T02:47:00.000+02:00

Allah ile Kulu Arasındaki Taksim

Allah Teâlâ buyurdu ki: "Ben namazı kulumla kendi aramda iki kısma böldüm, yarısı bana ait, yarısı da ona. Kuluma istediği verilmiştir.

Kul: "elhamdu lillâhi rabbil-âlemîn" deyince, Azîz ve Celîl olan Allah: "Kulum bana hamdetti" der. "er-rahmânir-rahîm" deyince, Allah: "Kulum beni övdü" der. "mâlik-i yevmid-dîn" deyince, Allah: "Kulum beni büyükledi" der.

"Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım isteriz" deyince, Allah: "Bu benimle kulum arasındadır, kuluma istediğini verdim" der. "Bizi doğru yola sevket, kendilerine nimet verdiğin kimselerin yoluna, gadaba uğrayanların ve dalâlete düşenlerin değil" dediği zaman, Allah: "Bu da kulumundur, kuluma istediği verilmiştir" buyurur.

Müslim, Salat 38, (395); Muvatta, Salat 39, (1, 84-86); Tirmizi, Tefsir, Fatiha, (2954, 2955); Nesai, İftitah 23, (2,135, 236)

Hz. Peygamber (SAV), Ubey İbnu Ka'b (RA)'a uğradı. O namaz kılıyordu. Rasulullah şöyle buyurdu:

"Nefsimi kudret elinde tutan Zat-ı Zü'l-Celâl'e yemin ederim ki, Allah, Fatiha'nın bir mislini ne Tevrat'ta, ne İncil'de, ne Zebur'da, ne de Furkan'da indirmemiştir. O (namazlarda) tekrarla okunan yedi ayettir." (Tirmizi hadisin sahih olduğunu söylemiştir. Nesai'nin yine Ebu Hüreyre'den yaptığı bir rivayette: "O (Fatiha suresi) benimle kulum arasında taksim edilmiştir. Kuluma istediği verilmiştir" ziyadesi vardır.)

Tirmizi, Sevabu'l-Kur'an 1, (2878)

Açılıştaki Temeller

2004-11-28T13:54:00.000+02:00

Korunmuş Kitab'ı Fatiha'da, Fatiha'yı da belki ilk cümlesinde dercedilmiş görenler olmuş. Hatta arayanlardan kimileri bismillah'ın ilk harfinden ne sağlam yollar bulmuş. Çünkü herşey O'ndan. Herşey O'na olan bağıyla mevcud. Herşey O'na olan bağlılığıyla canlı. Hem, O'nu bilmeyen neyi bilmiş... O'nu bulmayan neyi bulmuş...

Peki, neden Fatiha Kitab'ın özüne işaret eder?

Çünkü Kitab'ın bu açılış bölümü üç temel üzerinde yükselir.

Öncelikle, O'nun adıyla başlanır ve takip eden üç cümle insanlığa rahmeti herşeyi kaplayan Yaratıcısı'ndan haber verir. Öğreniriz, Rabbimiz "âlemlerin Rabbi"dir. "Rahmân"dır. Hem de "Rahîm"dir. Din gününün sahibidir.

Son bölüm ise kulun halini dua diliyle vasfeder. Kul ancak Rabbinin onu doğru yola "hidâyet" etmesini ümit ve dua eder. Kendilerine nimet verilmiş mutlu kimselerin yolunu diler, gazâba uğrayanların ve sapmışlarınkinden Rabbine sığınır.

İkisinin arasındaki o tek cümle ise, kulun Yaratıcısı karşısındaki duruşunun tarifidir. İnsanın kendisine bahşedilmiş hayatı nasıl geçirmesi gerektiği oradaki iki anahtar kelimede gizlidir:

1:5 Ancak Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz.

Kolay bir cümle mi? Sanmıyorum. Hayat inşâsı öyle kolay bir iş olabilir mi? Her an kalp ve akıl yormadan yollar bulunabilir mi?

Zaten bu cümlenin sınanması her bir insan için bir ömür sürecek ve o "son saat"e kadar tek tek bütün insanlar için durmaksızın devam edecektir.

Bismillah

2004-11-27T13:33:00.000+02:00

"Allah âdın zikredelim evvelâ"

Fatiha

1. Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla:
2. Hamd, alemlerin Rabbi Allah'a mahsustur.
3. O Rahman ve Rahim'dir,
4. Din Gününün sahibidir.
5. Ancak Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz.
6. Bizi doğru yola eriştir.
7. Nimete erdirdiğin kimselerin yoluna; gazaba uğrayanların, ya da sapıtanların yoluna değil.